Phần lớn trẻ không "lười" theo nghĩa người lớn hay nghĩ. Trẻ ngại tập đàn vì không biết phải tập gì, thấy bài quá khó, phải ngồi một mình, hoặc giờ tập rơi vào lúc con đã mệt. Giải được những nguyên nhân đó, việc tập ở nhà thường nhẹ đi rất nhiều mà không cần thêm một lời quát nào.
Hướng đi chung gồm ba việc: buổi tập ngắn và có cấu trúc, gắn vào một mốc sinh hoạt cố định, và có người lớn quan tâm dù người đó không biết gì về nhạc. Bài dưới đi vào từng phần, kèm bảng thời lượng gợi ý theo tuổi và những câu nói khiến trẻ ghét đàn mà nhiều phụ huynh vô tình dùng.
Vì sao trẻ ngại ngồi vào đàn
Con không biết phải tập gì. Giáo viên dặn "về tập bài này", nhưng trẻ không biết bắt đầu từ đâu, tập đoạn nào, bao nhiêu lần là xong. Ngồi vào đàn mà không có việc cụ thể, trẻ chơi lại đoạn mình đã biết vài lần rồi đứng dậy.
Bài đang ở đoạn khó. Mỗi bài mới đều có giai đoạn chơi mãi chưa ra. Với trẻ, cảm giác thất bại liên tục mười phút đủ để né cây đàn cả tuần.
Tập một mình buồn. Ở lớp có giáo viên, có bạn; ở nhà chỉ có con với cây đàn, trong khi cả nhà đang xem tivi hay làm việc khác. Trẻ nhỏ cần cảm giác có ai đó đang nghe mình.
Giờ tập rơi vào lúc mệt. Sau một ngày học ở trường, học thêm, làm bài tập, giờ tập đàn lúc chín giờ tối là giờ con chỉ muốn ngủ. Đàn trở thành thêm một nghĩa vụ trong danh sách dài.
Đàn để ở chỗ khuất. Cây đàn đặt trong phòng kín, phủ khăn, đậy nắp, thì mỗi lần tập là một lần phải "đi tới" nó. Đàn ở phòng khách, mở sẵn nắp, con đi ngang qua là có thể bấm vài nốt.
Tập đàn từng gắn với áp lực. Nếu mỗi buổi tập đều kèm lời chê, nhắc chuyện tiền học hay so sánh với anh chị, trẻ sẽ gắn cây đàn với cảm giác khó chịu và tránh nó như tránh một bữa ăn bị ép.
Mỗi ngày tập bao lâu: gợi ý theo độ tuổi
Thời lượng dưới đây là gợi ý thường gặp cho trẻ học nhạc cụ như một sở thích, không phải cho trẻ chuẩn bị thi chuyên nghiệp. Hỏi thêm giáo viên của con để điều chỉnh theo nhạc cụ và trình độ.
| Độ tuổi | Thời lượng mỗi ngày | Cách chia | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| 5–6 tuổi | 5–10 phút | Một lần, có người lớn ngồi cạnh | Dừng khi con còn vui, đừng kéo thêm |
| 7–9 tuổi | 10–20 phút | Một lần, hoặc hai lần ngắn sáng và chiều | Bắt đầu cho con tự đánh dấu việc đã tập |
| 10–12 tuổi | 20–30 phút | Một buổi có cấu trúc rõ | Con tự lên kế hoạch cùng giáo viên |
| 13 tuổi trở lên | 30–45 phút hoặc hơn | Tuỳ mục tiêu | Tôn trọng lịch học ở trường, ngày thi có thể nghỉ |
Điều quan trọng hơn con số là sự đều đặn. Mười phút mỗi ngày, sáu ngày một tuần, gần như luôn tốt hơn một tiếng dồn vào ngày chủ nhật. Bộ não và đôi tay trẻ học kỹ năng vận động qua lặp lại có khoảng nghỉ, các buổi ngắn đều đặn giúp con nhớ lâu hơn và ít mệt hơn.
Biến giờ tập thành thói quen trong ngày
Thói quen hình thành dễ nhất khi gắn vào một việc đã có sẵn trong ngày. Các bước dưới đây giúp giờ tập đàn trở thành tự nhiên như đánh răng, không cần nhắc mỗi lần.
- Chọn một mốc cố định. Ví dụ giả định: tập ngay sau bữa xế chiều trước khi làm bài, hoặc ngay sau khi tắm buổi tối. Mốc gắn với việc đã có giúp con không phải tự nhớ.
- Để đàn ở nơi dễ thấy, dễ chạm. Mở nắp đàn, để guitar trên giá thay vì trong bao, sách bài tập mở sẵn đúng trang. Giảm mọi bước cản giữa con và cây đàn.
- Bắt đầu bằng một thứ con thích. Một bài con đã thuộc, một đoạn con tự chế, một bài hát con mê. Khởi động bằng niềm vui giúp con ngồi lại lâu hơn khi chuyển sang phần khó.
- Dừng khi con còn muốn chơi. Với trẻ nhỏ, kết thúc lúc con vẫn vui khiến hôm sau con muốn quay lại. Kéo thêm khi con đã mệt là đánh đổi mười phút hôm nay lấy sự né tránh ngày mai.
- Đánh dấu ngày đã tập. Một tờ giấy dán tủ lạnh, con tự đánh dấu mỗi ngày. Không cần phần thưởng lớn, nhìn thấy chuỗi ngày liên tiếp đã là động lực với nhiều trẻ.
Những ngày con ốm, có bài kiểm tra hay đi chơi xa, cho nghỉ cũng được. Thói quen không đứt vì một hai ngày nghỉ có lý do, nó chỉ đứt khi giờ tập bị bỏ ngỏ không ai nhắc tới.
Một buổi tập mười lăm phút gồm những gì
Trẻ tập hiệu quả hơn khi biết trước buổi tập có mấy phần, mỗi phần làm gì. Có thể nhờ giáo viên ghi giúp vào sổ, hoặc bố mẹ tự chia theo khung sau cho trẻ bảy đến chín tuổi.
- Hai phút khởi động: một gam đơn giản, vài hợp âm quen, hoặc bài khởi động giáo viên giao. Mục đích là làm nóng tay và tai.
- Năm phút cho đoạn khó: chỉ hai đến bốn ô nhịp của bài mới, chơi chậm, lặp lại vài lần cho tới khi trôi hơn. Không chơi từ đầu bài mỗi lần.
- Năm phút ôn bài đã học: chơi trọn một bài con đã thuộc, để con có cảm giác mình chơi được nhạc thật.
- Ba phút tự do: con chơi gì cũng được, bấm thử, tự chế giai điệu, chơi bài đang thịnh hành theo tai. Phần này giữ niềm vui và nuôi sự tò mò.
Cách chia này giúp trẻ tránh thói quen phổ biến: chơi từ đầu đến đoạn khó, vấp, quay lại từ đầu, lặp mãi. Tập riêng đoạn khó ở tốc độ chậm là kỹ năng mà nhiều người lớn tự học cũng cần được nhắc. Với trẻ năm, sáu tuổi, rút mỗi phần còn một hai phút là đủ.
Bố mẹ không biết nhạc vẫn ngồi cùng được
Làm khán giả. Chỉ cần ngồi nghe, không điện thoại, không làm việc khác. Đề nghị con "chơi cho bố mẹ nghe bài hôm nay học" là cách mời con ngồi vào đàn nhẹ nhàng nhất.
Nhờ con dạy lại. Hỏi con nốt này tên gì, ngón nào bấm, cô dặn gì. Giải thích cho người khác giúp con nhớ bài, và trẻ rất thích được làm thầy của bố mẹ.
Ghi âm hoặc quay lại. Quay con chơi một bài mỗi tháng. Vài tháng sau mở lại bản cũ, con tự thấy mình đã tiến bộ thế nào mà không cần ai so sánh.
Giữ liên lạc với giáo viên. Hỏi giáo viên tuần này con cần tập gì, chỗ nào hay sai. Có thông tin cụ thể, bạn có thể nhắc đúng việc thay vì chỉ nói "con tập đàn đi".
Cùng nghe nhạc có nhạc cụ của con. Mở cho con nghe những bản nhạc có tiếng piano, guitar hay violin, đúng nhạc cụ con đang học, vào lúc ăn sáng hay trên xe. Trẻ được nghe nhiều thì biết mình đang hướng tới âm thanh nào, và có thêm lý do để muốn ngồi vào đàn.
Không làm thầy thay giáo viên. Bạn không cần sửa nốt sai hay chỉnh tư thế, nhất là khi không chắc. Sửa nhầm có khi làm con rối hơn. Việc của bạn là tạo nhịp và sự quan tâm, phần chuyên môn để giáo viên lo.
Khen và thưởng thế nào cho đúng
Các nghiên cứu về lời khen của nhà tâm lý học Carol Dweck và cộng sự gợi ý rằng khen nỗ lực và cách làm giúp trẻ bền bỉ hơn trước thử thách, so với khen kiểu "con giỏi quá", "con có khiếu". Áp dụng vào việc tập đàn: thay vì "con đàn hay quá", hãy nói điều cụ thể: "Đoạn này hôm qua con còn vấp, hôm nay đã trôi rồi", "Con tập chậm từng chút nên tay trái chắc hơn hẳn".
Về phần thưởng, bảng dán sao hay một hoạt động vui cuối tuần có thể giúp trẻ nhỏ xây thói quen ở giai đoạn đầu. Nhưng thưởng vật chất theo từng phút tập dễ biến cây đàn thành công cụ đổi quà: hết quà là hết tập. Phần thưởng tốt nhất về lâu dài là chính âm nhạc, như được chơi bài mình thích, được chơi cho ông bà nghe, được đàn cùng bạn.
Điều nên tránh là dùng đàn như hình phạt ("hư thì phải tập thêm nửa tiếng") hoặc cấm thứ khác cho tới khi tập đủ. Cả hai đều gửi cùng một thông điệp: tập đàn là việc khó chịu phải chịu đựng, thứ trẻ sẽ bỏ ngay khi có quyền tự chọn.
Những câu nói khiến trẻ ghét đàn
Nhiều phụ huynh nói những câu dưới đây khi sốt ruột, không có ý xấu. Nhưng lặp đi lặp lại, chúng làm cây đàn nặng nề hơn bất kỳ bài khó nào.
- "Tiền học đắt thế mà không chịu tập." Trẻ không kiểm soát được chuyện tiền, câu này chỉ tạo cảm giác tội lỗi.
- "Nhìn anh con kìa, ngày xưa tự giác hơn nhiều." So sánh trong nhà làm con thấy mình kém và dễ sinh ganh tị.
- "Chơi mãi mà vẫn sai." Câu này tập trung vào kết quả, bỏ qua nỗ lực con vừa bỏ ra.
- "Không có khiếu thì thôi đừng học nữa." Kỹ năng âm nhạc phần lớn đến từ tập luyện, nói thế với trẻ là đóng cửa trước khi con kịp thử.
- "Tập đủ thì mới được xem tivi." Biến đàn thành rào chắn giữa con và thứ con thích.
Có thể thay bằng những câu mở: "Hôm nay con muốn tập phần nào trước?", "Đoạn nào đang khó, mình chơi chậm thử nhé", "Mẹ nghe con chơi bài hôm qua được không?". Câu hỏi trao cho con một chút quyền chủ động, thứ mà trẻ ở mọi lứa tuổi đều cần.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đặt giờ cố định bằng đồng hồ không?
Với trẻ nhỏ, đặt mục tiêu theo việc thường tốt hơn theo phút: chơi đoạn khó ba lần, ôn một bài cũ. Trẻ lớn hơn có thể dùng đồng hồ hẹn giờ, nhưng nên nhấn vào nội dung đã làm được chứ không chỉ đếm đủ phút.
Con chỉ thích chơi bài mình thích, không tập bài giáo viên giao?
Cho con chơi bài mình thích như phần khởi động hoặc phần cuối buổi, rồi xen phần bài giao ở giữa. Có thể trao đổi với giáo viên để đưa bài con thích vào giáo trình, nhiều giáo viên sẵn lòng làm vậy để giữ động lực cho trẻ.
Một tuần nghỉ tập có sao không?
Không sao, nhất là khi có lý do như ốm hay đi chơi xa. Tay có thể hơi cứng lại vài ngày nhưng sẽ nhanh chóng trở lại. Chỉ nên tránh để những tuần nghỉ kéo dài thành thói quen không ai nhắc tới.
Có nên dùng ứng dụng tập đàn có điểm số cho trẻ không?
Một số ứng dụng giúp trẻ hứng thú hơn lúc đầu, nhưng nên tránh những ứng dụng chấm điểm, xếp hạng trẻ với người khác. Nếu dùng, xem đó là phần phụ, không thay cho tập với nhạc cụ thật và hướng dẫn của giáo viên.
Con hai anh em cùng học đàn hay tranh nhau giờ tập?
Chia khung giờ cố định cho từng người, ví dụ anh tập trước bữa tối, em tập sau. Tránh để hai con nghe nhau tập rồi nhận xét, dễ sinh so bì. Mỗi con một tờ đánh dấu riêng, không đặt cạnh nhau.
Khi nào nên lo vì con mãi không chịu tập?
Nếu đã thử nhiều cách trong vài tháng mà con vẫn né đàn, buồn mỗi khi tới giờ học, nên nói chuyện với con và giáo viên. Có thể vấn đề nằm ở bài quá khó, lịch quá dày, hoặc con không còn hứng thú với nhạc cụ đó.