Khi con nói "con không muốn học đàn nữa", bước đầu tiên không phải trả lời có hay không, mà là tìm hiểu vì sao. Phần lớn lần trẻ đòi bỏ rơi vào một trong vài lý do có thể sửa được: bài đang khó, lịch quá dày, không hợp giáo viên, áp lực thi. Khi lý do được giải quyết, nhiều em tự quay lại với cây đàn.
Nhưng cũng có lúc con thật sự đã không còn hứng thú, hoặc đã tìm thấy một đam mê khác. Khi đó, cho con nghỉ một cách tử tế, giữ cửa mở để quay lại sau, là quyết định đúng. Bài này giúp bạn phân biệt hai trường hợp, đi qua những thay đổi đáng thử trước, và cách kết thúc tử tế nếu cả nhà quyết định dừng.
Đừng trả lời ngay: hỏi trước đã
Câu "con muốn bỏ" thường bật ra ở một thời điểm cụ thể: sau một buổi học bị nhắc nhiều, trước một buổi biểu diễn, khi bài mới quá khó, hoặc vào tối muộn lúc con mệt. Trả lời ngay lúc đó, dù đồng ý hay phản đối, đều dựa trên cảm xúc của khoảnh khắc. Tốt hơn là ghi nhận ("bố biết con đang thấy chán") rồi hẹn nói chuyện vào lúc cả hai bình tĩnh.
Khi nói chuyện, đặt câu hỏi mở thay vì câu chất vấn. "Dạo này điều gì làm con thấy khó nhất khi học đàn?", "Nếu được thay đổi một thứ, con muốn đổi gì?", "Có lúc nào con vẫn thấy vui khi chơi đàn không?". Trẻ nhỏ chưa diễn đạt được rõ, nên lắng nghe cả những gì con không nói: con có hay nhắc tới giáo viên không, có chơi đàn khi không ai bắt không.
Nói chuyện thêm với giáo viên cũng giúp nhìn rõ hơn. Giáo viên có thể thấy con đang ở giai đoạn chững lại, hoặc bài vượt sức, hoặc con có vẻ mệt trong giờ học gần đây. Ghép góc nhìn của con, của bạn và của giáo viên, bạn sẽ thấy lý do thật nằm ở đâu.
Lý do trẻ muốn bỏ và cách xử lý từng lý do
Mỗi lý do cần một cách xử lý khác. Bảng dưới gom những lý do hay gặp nhất mà giáo viên và phụ huynh kể lại.
| Lý do | Dấu hiệu nhận ra | Thử làm gì |
|---|---|---|
| Đang ở giai đoạn chững lại | Tập mãi một bài chưa xong, cảm giác không tiến | Xen một bài dễ hơn con thích, chia đoạn khó nhỏ hơn, cho con nghe lại bản ghi âm cũ để thấy tiến bộ |
| Bài quá khó so với sức | Con vấp liên tục, nản ngay khi mở bài | Trao đổi với giáo viên để lùi lại một bước, chọn bài vừa sức |
| Không hợp giáo viên | Ngại đi học, ít nhắc tới thầy cô, sợ bị nhắc | Nói chuyện với giáo viên; nếu không cải thiện, thử người khác |
| Áp lực thi cử, biểu diễn | Đòi bỏ khi sắp thi, lo lắng, mất ngủ | Hoãn thi, bỏ thi, học tiếp không có mốc thi |
| Lịch quá dày | Mệt, cáu khi tới giờ học, học nhiều môn khác | Giảm số buổi, tạm nghỉ trong mùa thi ở trường |
| Muốn hoạt động khác | Hào hứng với thể thao, vẽ, một nhạc cụ khác | Cân nhắc đổi hoặc giảm, không bắt buộc giữ tất cả |
| Bị bạn bè trêu, thấy ngượng | Không muốn ai biết mình học đàn | Tìm nhóm chơi cùng tuổi, cho con thấy người cùng lứa cũng chơi nhạc |
Nhiều trường hợp có hai ba lý do chồng lên nhau. Ví dụ giả định: một em mười tuổi vừa lên lớp mới, lịch học ở trường dày hơn, đúng lúc giáo viên giao bài khó hơn hẳn. Xử lý một lý do như giảm buổi học có thể đã đủ để con muốn ở lại.
Chán tạm thời hay thật sự không còn hợp
Chán tạm thời thường gắn với một sự kiện. Một bài khó, một kỳ thi, một tuần mệt. Khi sự kiện qua đi, con lại tự cầm đàn. Nếu con đòi bỏ chỉ trong những đợt như vậy, phần lớn là chán tạm thời.
Không còn hợp thì kéo dài và đều đặn. Nhiều tháng liền con không đụng tới đàn khi không bị nhắc, đi học như đi chịu phạt, không nhắc tới âm nhạc dù là chuyện vui. Đây là dấu hiệu đáng nghiêm túc hơn.
Con vẫn chơi đàn theo cách riêng. Có em ghét bài tập giáo viên giao nhưng vẫn tự mò chơi bài hát mình thích. Đây không phải chán âm nhạc, mà là chán cách học hiện tại. Đổi cách học có thể là đủ.
Con chuyển sang một đam mê khác rõ ràng. Nếu con hào hứng với bóng đá, vẽ, lập trình, và sẵn sàng bỏ công cho thứ đó, việc buông đàn không có nghĩa con bỏ cuộc. Con đang chọn, điều đáng được tôn trọng.
Tuổi và sự trưởng thành của con. Trẻ sáu tuổi đòi bỏ cần được dẫn dắt nhiều hơn; thiếu niên mười bốn tuổi đòi bỏ cần được tôn trọng ý kiến nhiều hơn. Cùng một câu nói, ý nghĩa khác nhau theo tuổi.
Những thay đổi nên thử trước khi cho nghỉ
Nếu chưa chắc, hãy thử một hai thay đổi trong vài tuần đến vài tháng. Nhiều khi một thay đổi nhỏ là đủ để con thấy cây đàn nhẹ hơn.
- Đổi bài: đưa vào những bài con thích, bài hát quen thuộc, nhạc phim, thay vì chỉ giáo trình.
- Đổi giáo viên hoặc hình thức: từ học riêng sang nhóm để có bạn, hoặc ngược lại để bớt áp lực trước người khác.
- Giảm cường độ: từ hai buổi xuống một buổi mỗi tuần, giảm thời lượng tập ở nhà trong mùa thi ở trường.
- Bỏ mốc thi: nếu áp lực đến từ kỳ thi cấp độ hay buổi biểu diễn, học tiếp mà không có mốc thi.
- Thêm cơ hội chơi cùng người khác: ban nhạc trường, nhóm bạn, chơi cho gia đình nghe. Âm nhạc chia sẻ được thường giữ trẻ lại hơn âm nhạc tập một mình.
- Đổi nhạc cụ: nếu con mê một nhạc cụ khác, nền tảng nhịp và nốt nhạc đã học vẫn đi theo con.
Nên thống nhất với con một khoảng thời gian thử rõ ràng, ví dụ hết học kỳ hay sau ba tháng, rồi cùng ngồi lại. Con biết rằng ý kiến mình được ghi nhận và sẽ được xem lại, nên dễ đồng ý thử tiếp hơn.
Ép tiếp có giúp gì không
Nhiều người lớn kể rằng họ tiếc vì đã bỏ đàn khi còn nhỏ và ước bố mẹ đã động viên thêm. Nhưng cũng không ít người kể rằng những năm bị ép tập khiến họ không muốn chạm vào nhạc cụ nào nữa khi trưởng thành. Hai câu chuyện nghe như mâu thuẫn, thật ra chỉ ra cùng một điều: cách động viên quyết định kết quả nhiều hơn việc có giữ con lại hay không.
Động viên hiệu quả là giúp con vượt qua một giai đoạn khó có thời hạn, với sự hỗ trợ cụ thể: bài vừa sức hơn, thêm người chơi cùng, bớt áp lực thi. Ép buộc là giữ con lại vô thời hạn, chỉ bằng quy định và hình phạt, bất kể con đang khổ sở thế nào. Trường hợp đầu thường để lại sự kiên trì; trường hợp sau thường để lại nỗi ghét.
Một cách cân bằng nhiều gia đình dùng là quy tắc "hết mốc rồi mới quyết": đã đăng ký khoá thì học hết khoá, đã nhận tham gia buổi diễn thì diễn xong, rồi mới bàn chuyện dừng. Quy tắc này dạy con giữ cam kết mà không trói con vào một hoạt động mãi mãi.
Con đã là thiếu niên: chuyển quyền quyết định dần sang con
Với trẻ nhỏ, bố mẹ giữ phần lớn quyết định về lịch học, giáo viên, nhạc cụ. Nhưng khi con bước vào tuổi mười hai, mười ba trở đi, cách làm này cần đổi dần. Thiếu niên có lịch học ở trường nặng hơn, có bạn bè và sở thích riêng, và rất nhạy với cảm giác bị điều khiển. Một quyết định áp đặt lúc này dễ biến thành cuộc giằng co về quyền tự chủ chứ không còn là chuyện âm nhạc.
Một cách chuyển giao nhẹ nhàng là cho con tự chọn nhiều hơn trong khuôn khổ: con chọn bài, chọn thể loại muốn chơi, chọn có thi hay không, chọn giảm buổi trong mùa thi. Nhiều em thiếu niên tưởng chán đàn hoá ra chỉ chán giáo trình cổ điển, khi được chuyển sang đệm hát, chơi ban nhạc hay tự chép bài mình thích thì lại tập nhiều hơn trước.
Nếu con vẫn quyết định dừng sau khi đã được lắng nghe và thử điều chỉnh, hãy tôn trọng. Cách bố mẹ đón nhận quyết định của con ở tuổi này dạy con nhiều điều về việc tự chịu trách nhiệm, có khi còn nhiều hơn mấy năm học đàn.
Nếu quyết định cho nghỉ: nghỉ sao cho êm
Khi đã cân nhắc kỹ và thấy nên dừng, cách kết thúc ảnh hưởng tới việc sau này con có muốn quay lại với âm nhạc hay không.
- Hẹn một mốc kết thúc rõ ràng. Hết tháng này, hết khoá này. Tránh dừng đột ngột ngay sau một buổi cãi nhau.
- Có một buổi chơi cuối. Con chơi một hai bài mình thích nhất cho gia đình nghe, hoặc chào giáo viên tử tế. Kết thúc bằng một kỷ niệm vui thay vì một cuộc giằng co.
- Không trách móc, không nhắc chuyện tiền. Câu "phí bao nhiêu tiền" khiến con mang cảm giác thất bại, và sau này càng ngại quay lại.
- Giữ nhạc cụ trong nhà nếu được. Cây đàn ở đó, con có thể mò chơi lúc rảnh. Nhiều người quay lại với âm nhạc chính nhờ một cây đàn cũ còn nằm trong góc phòng.
- Nói rõ cửa vẫn mở. "Khi nào con muốn học lại, bố mẹ sẵn lòng." Một câu đơn giản nhưng giúp con biết rằng bỏ không phải là lỗi.
Những gì con đã học không mất đi: cảm giác nhịp, khả năng nghe, kinh nghiệm tập một kỹ năng qua nhiều tháng. Nhiều người trưởng thành quay lại học nhạc thấy mình nhặt lại nhanh hơn hẳn người bắt đầu từ con số không.
Câu hỏi thường gặp
Con mới học ba tháng đã đòi bỏ thì sao?
Ba tháng đầu thường là giai đoạn hết cảm giác mới lạ và bắt đầu thấy khó. Nên tìm hiểu lý do cụ thể, thử điều chỉnh bài hoặc lịch, và hẹn con học hết một mốc rõ ràng rồi mới quyết. Nhiều trẻ vượt qua giai đoạn này và gắn bó hơn sau đó.
Có nên đổi giáo viên ngay khi con nói không thích thầy cô?
Nên hỏi cụ thể con không thích điều gì: giáo viên nghiêm, nói nhanh, hay có chuyện khiến con sợ. Nếu là chuyện cách giao tiếp, thử trao đổi với giáo viên trước. Nếu con sợ hãi thật sự hoặc tình hình không cải thiện sau vài tuần, nên tìm người khác.
Con bỏ đàn rồi muốn học lại thì có muộn không?
Không muộn. Những gì đã học vẫn còn trong tay và tai, con thường nhặt lại nhanh hơn người mới bắt đầu. Quay lại theo ý muốn của chính mình, con cũng thường tập tự giác hơn lần trước.
Con muốn bỏ đàn để chuyển sang học hát thì sao?
Đây là đổi hướng trong âm nhạc, không phải bỏ âm nhạc. Nền nhịp, nốt nhạc và khả năng nghe con đã có sẽ giúp ích nhiều cho việc học hát. Có thể cho con chuyển, hoặc giữ đàn ở mức nhẹ nhàng để đệm cho chính mình hát.
Tuổi dậy thì con hay đòi bỏ mọi thứ, có nên chiều?
Tuổi này con cần được tự quyết nhiều hơn. Nên lắng nghe nghiêm túc, cùng con cân nhắc, nhưng tôn trọng lựa chọn cuối của con. Ép một thiếu niên tiếp tục thường gây căng thẳng lớn hơn lợi ích âm nhạc mang lại.
Làm sao để không mang cảm giác thất bại khi con bỏ đàn?
Nhìn lại những gì con đã có được: nhịp, kỹ năng tập luyện, một vài bài con chơi được. Việc dừng một hoạt động không xoá đi những năm đã học. Cách bố mẹ nói về chuyện này ảnh hưởng nhiều tới cách con nhìn nhận chính mình.