Với trẻ mới bắt đầu, nhất là dưới tám tuổi, lớp nhóm nhỏ thường là cửa vào dễ chịu: con có bạn, có không khí vui, áp lực thấp. Khi con đã quen nhạc cụ và muốn tiến nhanh, sửa kỹ thuật tỉ mỉ, học riêng mới phát huy hết. Còn học trực tuyến hợp với trẻ lớn đã có nền, hiếm khi là lựa chọn tốt cho buổi đầu của trẻ nhỏ.
Không có hình thức nào thắng tuyệt đối. Điều quyết định là con đang ở giai đoạn nào, tính cách ra sao và gia đình có bao nhiêu thời gian đưa đón, ngồi cùng. Phần dưới so sánh bốn hình thức phổ biến, rồi gợi ý cách chuyển từ hình thức này sang hình thức khác khi con lớn dần.
Bốn hình thức học đàn phổ biến cho trẻ
Bảng tóm tắt những điểm khác biệt mà phụ huynh cảm nhận rõ nhất. Mức chi phí chỉ so sánh tương đối, vì học phí khác nhau nhiều theo nơi, theo nhạc cụ và theo giáo viên.
| Tiêu chí | Lớp nhóm (3–8 trẻ) | Học riêng tại lớp | Giáo viên tới nhà | Học trực tuyến |
|---|---|---|---|---|
| Thời gian giáo viên dành cho con | Chia cho cả nhóm | Trọn buổi | Trọn buổi | Trọn buổi nhưng qua màn hình |
| Không khí | Vui, có bạn, có thi đua nhẹ | Tập trung, yên tĩnh | Quen thuộc, thoải mái | Tuỳ đường truyền và chỗ ngồi |
| Sửa tư thế, kỹ thuật | Hạn chế | Kỹ nhất | Kỹ | Khó, nhất là tư thế tay |
| Chi phí tương đối | Thấp nhất | Cao hơn | Thường cao nhất | Thấp đến vừa |
| Đưa đón | Có | Có | Không | Không |
| Hợp nhất với | Trẻ nhỏ mới bắt đầu, trẻ thích bạn bè | Trẻ đã có nền, cần tiến nhanh | Gia đình bận đưa đón, trẻ nhỏ ngại chỗ lạ | Trẻ lớn tự giác, ở xa lớp |
Một điểm hay bị bỏ qua: học riêng không tự động tốt hơn học nhóm. Một giáo viên giỏi dạy nhóm có thể dùng chính các bạn trong lớp làm động lực, cho con chơi chung, nghe nhau, thứ học riêng không có. Ngược lại, một lớp nhóm tám em với một giáo viên thì phần lớn thời gian con chỉ ngồi chờ.
Lớp nhóm hợp với trẻ nào
Trẻ nhỏ đang làm quen âm nhạc. Ở tuổi năm, sáu, phần lớn buổi học là hát, vỗ nhịp, chơi đơn giản. Những hoạt động này vui hơn hẳn khi có nhiều bạn, và giáo viên nhóm giỏi thường rất có kinh nghiệm giữ nhịp cho cả lớp.
Trẻ cần động lực từ bạn bè. Nhiều em chịu tập ở nhà hơn khi biết tuần sau sẽ chơi cùng các bạn. Cảm giác thuộc về một nhóm là động lực mạnh mà bố mẹ khó tạo ra một mình.
Gia đình muốn thử trước khi đầu tư. Học phí lớp nhóm thường thấp hơn, phù hợp với vài tháng thử xem con có thật sự thích nhạc cụ đó không.
Nhạc cụ hợp chơi chung. Ukulele, guitar, nhạc cụ gõ, hát hợp xướng sinh ra để chơi cùng người khác. Lớp nhóm cho con kỹ năng nghe bạn, giữ nhịp chung từ sớm.
Điều cần để ý. Quy mô nhóm nên nhỏ, lý tưởng là dưới sáu em với nhạc cụ cần sửa tư thế như piano, violin. Nếu lớp quá đông, con có thể mang thói quen sai về nhà mà không ai kịp sửa. Lớp nhóm cũng dễ sinh so bì; giáo viên tốt sẽ không xếp hạng, không đem em này ra làm gương cho em kia.
Học riêng hợp với trẻ nào
Trẻ đã qua giai đoạn làm quen. Khi con đã chơi được những bài đơn giản và muốn tiến lên, từng chi tiết kỹ thuật bắt đầu quan trọng: cổ tay, cách nhấn phím, cách kéo vĩ. Học riêng cho giáo viên thời gian sửa kỹ từng thứ.
Trẻ có nhịp học khác bạn cùng lứa. Có em tiến rất nhanh, có em cần chậm lại. Trong lớp nhóm cả hai đều thiệt: em nhanh phải chờ, em chậm bị cuốn theo. Học riêng cho phép đi đúng tốc độ của con.
Trẻ nhút nhát hoặc dễ bị phân tâm. Một số trẻ không dám chơi trước bạn, hoặc mải nhìn bạn mà quên bài. Phòng học riêng yên tĩnh giúp các em thả lỏng hơn.
Trẻ chuẩn bị cho một mục tiêu cụ thể. Khi con muốn tham gia kỳ thi cấp độ, buổi biểu diễn hay câu lạc bộ có yêu cầu, học riêng giúp chuẩn bị bài kỹ hơn.
Điều cần để ý. Học riêng phụ thuộc rất nhiều vào sự hợp nhau giữa con và giáo viên. Một giáo viên giỏi nhưng nghiêm khắc quá mức có thể làm trẻ nhỏ sợ đàn. Buổi học thử và vài tuần đầu là lúc quan sát quan hệ này kỹ nhất.
Giáo viên tới nhà và học trực tuyến: tiện nhưng có giá
Giáo viên tới nhà giải quyết bài toán đưa đón, một gánh nặng thật của gia đình đô thị. Trẻ học trên chính cây đàn mình tập hằng ngày, giáo viên thấy được đàn có vấn đề gì, ghế có đúng tầm không. Đổi lại, nhà phải có một góc đủ yên trong giờ học: không tivi, không em nhỏ chạy quanh, không ai đi lại. Trẻ cũng mất đi khung cảnh "đến lớp" vốn giúp nhiều em chuyển sang tâm thế học.
Học trực tuyến rẻ và linh hoạt, mở ra khả năng học với giáo viên ở xa. Nhưng có những giới hạn khó khắc phục. Âm thanh qua mạng bị nén và trễ, giáo viên không chơi cùng con được theo đúng nhịp. Camera chỉ thấy một góc, khó nhận ra cổ tay gập hay vai nhô. Với trẻ nhỏ, ngồi trước màn hình bốn mươi phút để học một việc cần dùng cả cơ thể là rất khó.
Vì vậy học trực tuyến hợp hơn với trẻ lớn đã có nền tư thế đúng, tự giác và có người lớn hỗ trợ kỹ thuật lúc đầu: đặt máy đúng góc thấy cả tay lẫn người, dùng tai nghe hoặc loa đủ rõ. Nhiều gia đình dùng trực tuyến như phần bổ sung, ví dụ học trực tiếp mỗi tháng hai buổi và trực tuyến xen giữa, thay vì thay hẳn lớp học thật.
Người dạy quan trọng hơn hình thức
Khi so sánh các hình thức, phụ huynh dễ quên rằng cùng một hình thức có thể rất khác nhau tuỳ người đứng lớp. Một lớp nhóm sáu em với giáo viên biết chia việc, biết cho từng em một khoảnh khắc được chú ý, có thể hiệu quả hơn buổi học riêng với người chỉ ngồi nghe học trò đàn hết bài rồi nhận xét chung chung, không chỉ ra được con cần sửa chỗ nào. Vì vậy trước khi chốt hình thức, nên dự một buổi học thử với chính người sẽ dạy con, không phải với người tư vấn hay giáo viên khác của trung tâm.
Một số điều nên để ý ở người dạy, bất kể hình thức: họ có quen dạy trẻ ở lứa tuổi của con không, có kiên nhẫn khi trẻ lặp lại một lỗi nhiều lần không, có giao bài tập ở nhà rõ ràng, vừa sức không, và có giữ liên lạc với phụ huynh về tiến độ không. Trẻ học nhạc nhiều năm thường gắn với một vài người thầy; sự hợp nhau giữa trò và thầy là thứ giữ con lại lâu nhất.
Cũng nên nghĩ tới sự ổn định. Lớp thường xuyên đổi giáo viên, mỗi học kỳ một người, khiến trẻ phải làm quen lại từ đầu, nhất là với trẻ nhỏ. Hỏi trước về chuyện này giúp tránh những lần đứt quãng không đáng có.
Kết hợp các hình thức theo từng giai đoạn
Thay vì chọn một hình thức cho cả quãng đường, nhiều gia đình chuyển dần khi con lớn lên. Dưới đây là một lộ trình ví dụ giả định, có thể điều chỉnh theo nhạc cụ và tính cách của con.
- Năm đầu, trẻ năm đến bảy tuổi: lớp nhóm nhỏ hoặc lớp cảm thụ âm nhạc, mục tiêu là thích âm nhạc, làm quen nhạc cụ, tập thói quen ngồi đàn vài phút mỗi ngày.
- Năm thứ hai và ba: chuyển sang học riêng, mỗi tuần một buổi, để sửa tư thế, đọc nốt, chơi bài dài hơn. Nếu con vẫn mê không khí lớp, giữ thêm một hoạt động nhóm như hợp xướng hay ban nhạc của trường.
- Khi con lớn và tự giác hơn: có thể đan xen trực tuyến cho những tuần bận, hoặc học với giáo viên ở xa có chuyên môn sâu, nhưng vẫn giữ những buổi gặp trực tiếp định kỳ.
- Bất kỳ lúc nào: thêm cơ hội chơi cùng người khác, như dàn nhạc thiếu nhi, nhóm bạn cùng chơi, buổi báo cáo cuối kỳ, để con có lý do tập và thấy âm nhạc là để chia sẻ.
Điểm mấu chốt là xem hình thức học như công cụ, đổi được khi không còn hợp. Đừng giữ một lớp chỉ vì đã đóng tiền dài hạn nếu con rõ ràng không tiến và không vui.
Năm câu hỏi giúp gia đình chốt hình thức
Nếu vẫn phân vân, cả nhà cùng trả lời năm câu dưới đây. Câu trả lời thường tự chỉ ra hình thức hợp nhất ở thời điểm này.
- Con đang ở giai đoạn làm quen hay đã chơi được những bài đơn giản và muốn tiến lên?
- Con vui hơn khi có bạn hay khi được một người lớn chú ý riêng?
- Trong tuần, ai đưa đón được, mấy buổi, vào giờ nào mà không phải chạy vội?
- Ở nhà có một góc yên tĩnh để học với giáo viên tới nhà hoặc học trực tuyến không?
- Ngân sách học nhạc cả năm là bao nhiêu, gồm cả đàn, phụ kiện và đổi cỡ đàn khi con lớn?
Không có câu trả lời nào sai. Một gia đình bận rộn chọn lớp nhóm gần nhà mà con học đều đặn vẫn tốt hơn chọn giáo viên riêng nổi tiếng ở xa mà tuần nào cũng phải huỷ buổi. Học nhạc với trẻ là cuộc đi dài, sự đều đặn có giá trị hơn mọi lựa chọn hoàn hảo trên giấy. Câu trả lời cũng sẽ thay đổi theo năm: con lớn hơn, lịch học ở trường dày hơn, sở thích khác đi. Mỗi đầu năm học, cả nhà nên trả lời lại năm câu này một lần.
Câu hỏi thường gặp
Lớp nhóm bao nhiêu trẻ là hợp lý?
Với nhạc cụ cần sửa tư thế như piano hay violin, nhóm khoảng ba đến sáu trẻ là hợp lý để giáo viên vẫn quan sát được từng em. Với lớp cảm thụ âm nhạc, hát hay nhạc cụ gõ, nhóm có thể đông hơn vì hoạt động chủ yếu là chung.
Học riêng mỗi tuần mấy buổi là đủ?
Với trẻ mới học, một buổi mỗi tuần cộng tập ngắn ở nhà hằng ngày thường là đủ. Hai buổi mỗi tuần có ích khi con chuẩn bị một mục tiêu cụ thể, hoặc khi con chưa tự tập ở nhà được và cần giáo viên dẫn dắt nhiều hơn.
Trẻ năm tuổi học đàn online được không?
Rất khó nếu học hoàn toàn trực tuyến. Trẻ năm tuổi cần giáo viên chỉnh tay, chơi cùng, đổi hoạt động liên tục, những thứ màn hình làm kém. Nếu buộc phải học trực tuyến, cần một người lớn ngồi cạnh suốt buổi để làm cầu nối.
Có nên chuyển từ học riêng về lớp nhóm không?
Có thể, nếu con học riêng thấy cô đơn, mất động lực, hoặc gia đình cần giảm chi phí. Lớp nhóm cùng trình độ cho con bạn chơi cùng và cảm giác vui trở lại. Hỏi giáo viên để chọn nhóm vừa sức, tránh nhóm quá thấp hoặc quá cao.
Giáo viên tới nhà cần chuẩn bị gì?
Một góc yên tĩnh có đàn đúng tầm ghế, ánh sáng đủ, ghế cho giáo viên ngồi cạnh. Tắt tivi, hạn chế người đi lại trong giờ học. Nếu là đàn phím hay guitar, nên lên dây hoặc kiểm tra đàn trước buổi học để không mất thời gian.
Làm sao biết hình thức hiện tại không còn hợp?
Dấu hiệu thường gặp là con không tiến sau vài tháng, ngại đi học, hoặc giáo viên báo con cần được sửa kỹ hơn những gì lớp cho phép. Lúc đó nên nói chuyện với giáo viên và con trước khi đổi, vì đôi khi chỉ cần điều chỉnh nhỏ.