Bạn có thể quay một video chơi đàn đủ đẹp để đăng mạng chỉ bằng điện thoại, nếu làm đúng ba việc: đặt máy cố định ở góc thấy rõ tay và nhạc cụ, quay ở nơi có ánh sáng tự nhiên chiếu từ bên cạnh, và ưu tiên chất lượng tiếng hơn chất lượng hình. Người xem tha thứ cho hình hơi mờ, nhưng gần như luôn bỏ đi khi tiếng rè, ù hoặc bị vỡ.
Với bài của người khác, điều cần biết trước khi đăng là bài cover vẫn sử dụng tác phẩm của tác giả. Các nền tảng có cơ chế nhận diện và xử lý riêng, nên hãy đọc quy định của nền tảng bạn dùng. Phần cuối bài sẽ nói về nguyên lý này.
Bài dưới đây dành cho người chơi nghiệp dư muốn lưu lại tiến bộ của mình hoặc chia sẻ với bạn bè, không cần thiết bị chuyên nghiệp. Phần thu âm bài hát chất lượng cao trong phòng thu tại nhà thuộc một lĩnh vực khác, ở đây chỉ dừng ở mức đủ tốt để đăng.
Góc máy theo từng nhạc cụ
Góc máy quyết định người xem thấy được gì. Một góc tốt cho guitar có thể vô dụng với piano. Bảng dưới gợi ý góc dễ làm nhất với điện thoại đặt trên giá ba chân hoặc kẹp.
| Nhạc cụ | Góc gợi ý | Vì sao |
|---|---|---|
| Guitar, ukulele | Chính diện hoặc chéo nhẹ từ phía cần đàn, ngang ngực | Thấy cả tay bấm lẫn tay quạt, khuôn mặt nếu muốn |
| Piano, đàn phím | Chéo từ phía trên bên phải, hoặc từ trên xuống thấy cả bàn phím | Thấy rõ hai tay; người xem học được thế tay |
| Sáo, kèn, harmonica | Nghiêng từ một bên, ngang tầm vai | Thấy tư thế thổi và ngón bấm |
| Đàn tranh | Từ trên cao xuống hoặc chéo từ phía người chơi | Thấy tay gảy và tay nhấn trên mặt đàn |
| Cajon, bộ gõ | Chéo từ phía trước, thấp ngang mặt hộp | Thấy tay đánh vào các vùng khác nhau |
| Vừa đàn vừa hát | Chính diện, khung hình từ thắt lưng lên | Cân bằng giữa khuôn mặt và nhạc cụ |
Đặt điện thoại trên giá cố định, không cầm tay, vì video rung làm người xem mệt. Quay khung ngang nếu định đăng lên nền tảng video dài, khung dọc nếu định đăng video ngắn. Nếu không muốn lộ mặt, chọn khung chỉ thấy tay và nhạc cụ; nhiều kênh chơi nhạc nghiệp dư chỉ quay tay và vẫn được người xem yêu thích.
Trước khi quay thật, quay thử mười giây và xem lại: tay có bị cắt khỏi khung khi di chuyển xa không, phía sau có đồ đạc lộn xộn không.
Ánh sáng: dùng cửa sổ trước khi mua đèn
Nguồn sáng đẹp và rẻ nhất là cửa sổ ban ngày. Ngồi sao cho cửa sổ ở bên cạnh bạn, không phải phía sau lưng. Ánh sáng chiếu từ bên cạnh tạo khối cho tay và nhạc cụ; ánh sáng từ phía sau biến bạn thành bóng đen vì điện thoại tự giảm sáng theo cửa sổ.
Tránh nắng chiếu trực tiếp vào người, vì nó tạo vùng cháy sáng và bóng đổ gắt. Nếu nắng quá gắt, kéo rèm mỏng để làm dịu. Ngày âm u lại cho ánh sáng đều và mềm, rất hợp để quay.
Buổi tối, một đèn bàn chiếu lên tường hoặc trần, để ánh sáng dội lại khắp phòng, cho kết quả mềm hơn đèn chiếu thẳng. Tránh để nhiều nguồn sáng khác màu cùng lúc, như đèn trắng trên trần và đèn vàng ở bàn, vì video sẽ ám hai màu khó chỉnh.
Với đàn piano bóng, mặt đàn phản chiếu đèn và cửa sổ. Dịch điện thoại hoặc nguồn sáng một chút cho đến khi vệt phản chiếu biến khỏi khung. Với guitar mặt bóng cũng vậy.
Nếu muốn mua thêm đèn, một đèn có tản sáng đặt chéo phía trước là đủ cho phần lớn video chơi nhạc tại nhà. Đừng mua nhiều thiết bị trước khi đã quay được vài video bằng ánh sáng sẵn có.
Thu tiếng: phần quan trọng nhất
Micro của điện thoại được thiết kế cho giọng nói gần, và thường tự động nén, tự giảm ồn. Khi chơi nhạc, các tính năng này có thể làm tiếng đàn bị bóp, tiếng nốt ngân dài bị cắt, hoặc âm lượng lên xuống thất thường. Một số điện thoại và ứng dụng quay có tuỳ chọn tắt giảm ồn hoặc chọn chế độ thu cho âm nhạc; hãy tìm trong phần cài đặt.
Khoảng cách quan trọng hơn bạn nghĩ. Đặt điện thoại quá gần nhạc cụ thì tiếng bị vỡ ở chỗ chơi mạnh; quá xa thì tiếng phòng vọng và ồn nền lớn. Với guitar thùng, khoảng một đến hai mét là điểm bắt đầu hợp lý; với piano, đặt máy ở phía bên kia nắp đàn đang mở hoặc chéo phía sau người chơi. Thử vài vị trí, nghe lại bằng tai nghe, chọn chỗ tiếng cân nhất.
Phòng nhỏ tường trống thường vang và dội. Rèm, thảm, giường, tủ quần áo, kệ sách đều giúp hút bớt tiếng vang. Đó là lý do nhiều người quay trong phòng ngủ cho tiếng đẹp hơn phòng khách lát gạch rộng.
Một micro rời cắm vào điện thoại là khoản đầu tư cải thiện chất lượng rõ nhất. Có loại micro cài áo, loại micro nhỏ gắn trực tiếp lên cổng sạc, hay micro thu âm thanh nổi. Chọn loại phù hợp với nhạc cụ và nơi quay, và luôn nghe thử trước khi quay cả bài.
Cuối cùng, tắt quạt, điều hoà, đóng cửa sổ phía đường lớn trong lúc quay, và để điện thoại ở chế độ máy bay để không có cuộc gọi chen vào giữa lượt quay đẹp nhất.
Quay một lượt hay ghép nhiều đoạn
Quay một lượt liền. Chơi trọn bài trong một lượt, máy đặt cố định. Đây là cách trung thực nhất, người xem thấy đúng khả năng của bạn, và việc dựng gần như không có. Hợp với video lưu lại tiến bộ hoặc chia sẻ với bạn bè.
Quay nhiều lượt rồi chọn lượt tốt nhất. Quay ba bốn lượt liền, chọn lượt ít lỗi nhất. Mỗi lượt vẫn là một lần chơi trọn bài, nên vẫn tự nhiên. Đây là cách phổ biến của người chơi nghiệp dư.
Ghép nhiều góc máy. Dùng hai điện thoại quay cùng lúc từ hai góc, ví dụ toàn cảnh và cận tay, rồi ghép theo tiếng. Video sinh động hơn nhưng dựng tốn công; bắt đầu khi bạn đã quen với một góc.
Ghép nhiều đoạn chơi khác nhau. Cắt ghép từ nhiều lượt chơi khác nhau giúp bài trơn tru, nhưng tiếng ở mỗi lượt thường khác nhau một chút và khó khớp. Nếu ghép, nên ghép ở chỗ nghỉ giữa hai đoạn.
Thu tiếng riêng rồi quay hình theo. Thu âm trước rồi diễn lại theo bản thu là kỹ thuật của video ca nhạc chuyên nghiệp. Với người nghiệp dư, nó khó khớp khẩu hình và tay, dễ lộ. Chỉ nên thử khi đã có kinh nghiệm.
Dựng và chỉnh vừa đủ
Video chơi nhạc nghiệp dư không cần nhiều hiệu ứng. Người xem đến để nghe và nhìn bạn chơi. Những bước dựng cơ bản đáng làm:
- Cắt bỏ đoạn chuẩn bị ở đầu và đoạn với tay tắt máy ở cuối; để lại một hai giây yên lặng trước nốt đầu và sau nốt cuối.
- Chỉnh âm lượng tổng để không quá nhỏ so với các video khác trên nền tảng, nhưng không đẩy đến mức vỡ tiếng.
- Chỉnh nhẹ độ sáng và màu nếu hình bị tối hoặc ám màu; tránh bộ lọc màu mạnh làm da và gỗ đàn trông giả.
- Ghi tên bài và tên tác giả trong phần mô tả video; ghi rõ đây là bản bạn tự chơi lại.
- Hạn chế chèn chữ hay hình động che tay và nhạc cụ, phần người xem muốn nhìn nhất.
- Xem lại toàn bộ video bằng tai nghe trước khi đăng để phát hiện tiếng ồn lạ hay đoạn bị lệch hình tiếng.
Ứng dụng dựng video miễn phí trên điện thoại đã đủ cho những việc này. Không cần học phần mềm dựng chuyên nghiệp chỉ để đăng video chơi đàn.
Bản quyền khi đăng bài cover: nguyên lý cần biết
Một bài hát có ít nhất hai lớp quyền: quyền của tác giả đối với giai điệu và lời, và quyền đối với bản thu âm cụ thể. Khi bạn tự chơi lại một bài, bạn không dùng bản thu của người khác, nhưng vẫn sử dụng giai điệu và lời của tác giả. Vì vậy bài cover vẫn liên quan đến quyền tác giả, kể cả khi bạn không kiếm tiền từ video.
Các nền tảng chia sẻ video lớn thường có hệ thống tự nhận diện nội dung âm nhạc và có thoả thuận riêng với các bên nắm quyền. Tuỳ thoả thuận, video cover có thể vẫn được hiển thị nhưng doanh thu quảng cáo chuyển cho chủ quyền, bị tắt tiếng, bị giới hạn ở một số quốc gia, hoặc bị gỡ. Quy định khác nhau giữa các nền tảng và thay đổi theo thời gian, nên hãy đọc phần chính sách bản quyền âm nhạc của nền tảng bạn định đăng.
Không dùng bản nhạc nền gốc của ca sĩ để hát đè lên, vì như vậy bạn sử dụng cả bản thu của người khác. Nếu cần nhạc đệm, tự chơi hoặc nhờ bạn chơi. Không tìm cách lách hệ thống nhận diện bằng cách đổi tốc độ, đổi cao độ, vì như vậy không làm việc sử dụng trở nên hợp pháp.
Nếu muốn đăng video mà không phải lo về bản quyền, bạn có thể chơi bài tự sáng tác, bài dân ca, hoặc những tác phẩm mà thời hạn bảo hộ đã hết, như phần lớn các tác phẩm cổ điển phương Tây sáng tác cách đây vài trăm năm. Lưu ý rằng một bản phối hay bản biên soạn mới của tác phẩm cũ có thể vẫn đang được bảo hộ. Những câu hỏi pháp lý cụ thể nên được hỏi người làm luật hoặc tổ chức quản lý quyền tác giả.
Đối diện bình luận và giữ niềm vui
Đăng video lên mạng là để mình trước người lạ. Bạn sẽ nhận được lời khen, góp ý có ích và cả những bình luận khó chịu. Một cách nhìn lành mạnh là coi video như cuốn nhật ký tiến bộ của chính mình: so video tháng này với tháng trước, không so với những người chơi chuyên nghiệp trên cùng nền tảng.
Góp ý cụ thể về kỹ thuật, như nhịp bị nhanh ở điệp khúc hay hợp âm chặn còn rè, là thông tin quý, dù có thể khó nghe. Lời chê chung chung, không có nội dung cụ thể, không cần phản hồi. Bạn có quyền tắt bình luận, giới hạn người xem, hoặc chỉ chia sẻ với nhóm bạn bè.
Nếu việc đăng video bắt đầu khiến bạn chỉ tập để quay, căng thẳng về số lượt xem, hay ngại cầm đàn vì sợ không đủ hay để đăng, hãy tạm dừng đăng một thời gian. Chơi nhạc nghiệp dư trước hết là để mình vui.
Câu hỏi thường gặp
Quay video chơi đàn có cần điện thoại đời mới không?
Không nhất thiết. Phần lớn điện thoại vài năm gần đây quay hình đủ rõ cho video chơi nhạc. Chất lượng tiếng, ánh sáng và việc giữ máy cố định ảnh hưởng nhiều hơn đời máy. Nếu muốn đầu tư, ưu tiên một micro rời và một giá ba chân trước khi đổi điện thoại.
Video bị lệch tiếng và hình thì xử lý thế nào?
Hiện tượng này hay xảy ra khi dùng micro không dây hoặc khi ghép tiếng thu riêng. Trong ứng dụng dựng, kéo dịch đoạn tiếng sớm hoặc muộn một chút cho khớp với tay. Vỗ tay một cái trước khi bắt đầu chơi tạo mốc để khớp tiếng và hình dễ hơn.
Có nên quay mặt khi đăng video chơi nhạc?
Tuỳ bạn. Lộ mặt giúp người xem kết nối hơn, nhưng không bắt buộc. Nhiều người chỉ quay tay và nhạc cụ để giữ sự riêng tư, đặc biệt khi mới bắt đầu. Với trẻ em, bố mẹ nên cân nhắc kỹ việc công khai khuôn mặt và thông tin của con.
Đăng video bài cover lên mạng có bị phạt không?
Hậu quả phụ thuộc vào quy định pháp luật, thoả thuận giữa nền tảng và bên nắm quyền, và cách bạn sử dụng. Phổ biến nhất là video bị nhận diện, chuyển doanh thu, tắt tiếng hoặc gỡ. Đọc chính sách bản quyền của nền tảng, và hỏi người làm luật nếu định khai thác thương mại.
Quay video chơi đàn ban đêm ở chung cư có làm phiền hàng xóm không?
Có thể, nhất là với piano, trống và nhạc cụ hơi. Nên quay vào ban ngày hoặc đầu buổi tối. Với đàn phím điện, bạn có thể thu trực tiếp tiếng từ cổng ra của đàn vào điện thoại qua bộ chuyển đổi phù hợp, vừa yên lặng vừa cho tiếng sạch hơn.
Có nên dùng hiệu ứng làm đẹp tiếng như vang, nén khi dựng?
Một chút vang có thể làm tiếng đàn và giọng hát ấm hơn nếu phòng quá khô. Nhưng dùng nhiều sẽ làm tiếng nhoè và giả. Nếu không chắc, để tiếng tự nhiên; người xem video chơi nhạc nghiệp dư thường thích sự chân thật.