Không có một nhạc cụ "dễ nhất" cho mọi người, nhưng với người lớn bận rộn muốn chơi được nhanh, năm nhạc cụ nhỏ có rào cản thấp nhất là ukulele, kalimba, harmonica, cajon và melodica. Kalimba và cajon cho ra tiếng ngay buổi đầu; ukulele cho đệm hát được nhanh nhất; harmonica gọn nhất; melodica dạy luôn bàn phím. Nhạc cụ hợp nhất là nhạc cụ khớp với điều bạn muốn làm.
Bài này định nghĩa lại "dễ học" theo cách thực tế hơn, so sánh năm nhạc cụ trên cùng một bảng, rồi xét theo những tình huống cụ thể: muốn đệm hát, sống ở chung cư, hay đi xa, muốn chơi cùng con nhỏ, muốn ghép nhóm với bạn bè. Cách học từng nhạc cụ có bài riêng trong cùng chuyên mục.
"Dễ học" nghĩa là gì khi bạn đã đi làm
Khi người lớn hỏi nhạc cụ nào dễ, họ thường gộp nhiều câu hỏi làm một. Có cái dễ ở buổi đầu: ra tiếng hay không, có đau tay không. Có cái dễ ở tháng đầu: bao lâu thì chơi được một bài trọn vẹn. Có cái dễ về hậu cần: nhạc cụ có gọn không, có ồn không, có cần lên dây, bảo dưỡng không. Và có cái dễ về động lực: âm thanh có khiến bạn muốn cầm lên mỗi ngày không.
Một nhạc cụ dễ ở buổi đầu nhưng nhanh chạm trần sẽ khiến bạn chán sau vài tháng. Một nhạc cụ khó ở buổi đầu nhưng hợp gu âm nhạc của bạn lại có thể giữ chân bạn lâu năm. Vì vậy câu hỏi "cái nào dễ nhất" nên đổi thành "cái nào cho mình kết quả sớm mà vẫn còn đường để đi tiếp".
Với người lớn đi làm, hai yếu tố hay bị xem nhẹ là thời gian thật có và nơi tập. Nếu mỗi ngày chỉ có mười lăm phút buổi tối trong một căn hộ chung cư, một nhạc cụ ồn hay cần khởi động lâu sẽ ít được cầm lên, dù về lý thuyết nó không khó. Năm nhạc cụ trong bài được chọn vì chúng vượt qua được rào cản hậu cần này tốt hơn phần lớn nhạc cụ khác: nhỏ, cầm lên là chơi, và không đòi một căn phòng riêng.
So sánh năm nhạc cụ nhỏ trên cùng một bảng
Đánh giá dưới đây là so sánh tương đối giữa năm nhạc cụ với nhau, dựa trên trải nghiệm phổ biến của người mới, không phải phép đo. Mỗi người sẽ có cảm nhận khác tuỳ bàn tay, hơi thở và nền tảng âm nhạc.
| Nhạc cụ | Tuần đầu | Chơi được một bài | Độ ồn | Đệm hát được | Trần kỹ năng |
|---|---|---|---|---|---|
| Ukulele | Hơi đau ngón, ra hợp âm nhanh | Khoảng một tháng đệm chậm | Vừa | Có, mạnh nhất nhóm | Cao |
| Kalimba | Ra tiếng ngay, không đau | Giai điệu ngắn trong tuần đầu | Nhỏ | Hạn chế | Vừa |
| Harmonica | Ra tiếng ngay, nốt đơn cần tập | Vài tuần cho giai điệu sạch | Vừa | Không (dùng miệng) | Rất cao |
| Cajon | Ra tiếng ngay, giữ nhịp cần tập | Vài buổi cho nhịp cơ bản | Lớn | Đệm nhịp, không có hợp âm | Cao |
| Melodica | Ra tiếng ngay, cần học vị trí phím | Vài tuần cho giai điệu | Vừa | Không (dùng miệng) | Vừa |
Đọc bảng theo hàng "đệm hát được" trước nếu mục tiêu của bạn là hát. Chỉ ukulele cho bạn hợp âm để tự đệm cho giọng mình; harmonica và melodica chiếm miệng, kalimba chơi hợp âm hạn chế, cajon chỉ có nhịp. Nếu mục tiêu là chơi giai điệu không lời, kalimba và melodica nhanh nhất. Nếu bạn thích nhịp điệu hơn giai điệu, cajon là lựa chọn tự nhiên.
Chọn theo mục tiêu chơi nhạc
Muốn tự đệm để hát: ukulele, gần như không có đối thủ trong nhóm này. Bốn hợp âm cơ bản đủ cho rất nhiều bài, và bạn có thể hát cùng lúc vì tay làm việc, miệng rảnh.
Muốn chơi giai điệu nhẹ nhàng, thư giãn sau giờ làm: kalimba. Tiếng ngân dịu, không cần biết đọc nốt, chỉ cần ký hiệu số. Nhiều người chơi kalimba như một cách nghỉ ngơi chứ không đặt mục tiêu biểu diễn.
Thích blues, folk, nhạc mộc, muốn một nhạc cụ bỏ túi: harmonica. Đường dài, vì để chơi biểu cảm cần kỹ thuật uốn nốt, nhưng mỗi bước tiến đều nghe ra rõ.
Có cảm nhịp tốt, thích tham gia nhóm: cajon. Nhóm nào cũng thiếu người giữ nhịp, và cajon là cửa vào nhóm nhanh nhất.
Muốn học bàn phím nhưng chưa có chỗ đặt piano: melodica. Vị trí nốt, số ngón và đọc nốt học được ở đây dùng lại khi chuyển sang piano hoặc đàn phím.
Chưa biết mình thích gì: nghe thật nhiều bản thu của cả năm nhạc cụ trong vài ngày. Nhạc cụ nào làm bạn muốn nghe thêm, đó thường là gợi ý tốt hơn mọi bảng so sánh.
Những hiểu lầm về nhạc cụ "dễ học"
Vài niềm tin phổ biến khiến người lớn chọn sai nhạc cụ hoặc bỏ cuộc sớm. Đối chiếu với thực tế giúp bạn đặt kỳ vọng đúng ngay từ đầu.
| Hiểu lầm | Thực tế |
|---|---|
| Nhạc cụ dễ thì chơi mãi cũng chỉ ở mức đơn giản | Ukulele, harmonica, cajon đều có người chơi ở trình độ biểu diễn chuyên nghiệp; cái dễ chỉ nằm ở chặng đầu |
| Người lớn không có năng khiếu thì không nên học | Phần lớn kỹ năng chơi nhạc nghiệp dư đến từ luyện tập đều đặn; cảm nhịp và nghe cao độ đều rèn được |
| Phải biết đọc nốt mới học được nhạc cụ | Kalimba dùng ký hiệu số, ukulele dùng sơ đồ hợp âm, cajon chỉ cần đếm nhịp; đọc nốt học sau cũng được |
| Nhạc cụ nhỏ thì không cần tư thế đúng | Ôm đàn, cầm kèn, ngồi trên cajon sai vẫn gây mỏi vai, đau cổ tay sau vài tuần |
| Mua nhạc cụ đắt sẽ học nhanh hơn | Nhạc cụ chỉ cần chơi được, lên đúng tiếng; tiến bộ đến từ thời gian tập chứ không từ giá |
Hiểu lầm thứ hai đáng nhắc lại: nhiều người lớn tự loại mình vì nghĩ "không có tai nhạc". Trong thực tế, rất ít người thật sự không phân biệt được cao độ; phần đông chỉ chưa từng luyện. Lên dây bằng tai, hát theo nốt mình chơi và nghe lại bản ghi âm của chính mình là những cách rèn tai đơn giản ngay trong buổi tập hằng ngày.
Nhạc cụ nhỏ mang theo khi đi xa
Harmonica là nhạc cụ gọn nhất: vừa túi áo, không cần hộp lớn, không sợ va đập nhiều. Kalimba cũng nhỏ, nhẹ, nằm gọn trong ba lô, chỉ cần một túi vải để phím khỏi bị đè cong. Ukulele soprano hoặc concert mang theo được trong ba lô lớn hoặc túi đàn mềm, thường là nhạc cụ có dây duy nhất mà người ta sẵn lòng mang đi du lịch. Melodica cồng kềnh hơn một chút nhưng nhẹ. Cajon thì khó mang theo; có loại cajon gấp hoặc cajon túi, nhưng tiếng khác loại thường.
Khi mang nhạc cụ đi máy bay, quy định hành lý xách tay tuỳ hãng bay và hạng vé, nên bạn kiểm trước chuyến đi. Ở nơi nóng ẩm hoặc khi di chuyển giữa phòng máy lạnh và ngoài trời, ukulele dễ lệch dây; kalimba và harmonica bằng kim loại ít bị ảnh hưởng hơn nhưng cần lau khô để tránh gỉ. Cách đóng gói nhạc cụ khi đi xa có bài riêng ở chuyên mục chọn mua và bảo quản.
Điều thú vị là chơi nhạc khi đi xa thường là lúc người ta tiến bộ nhanh: không có lịch làm việc, có thời gian rảnh buổi tối, có bạn đồng hành để chơi cùng. Một cây ukulele bên bờ biển hay một chiếc harmonica trên chuyến tàu đêm là cách tự nhiên để biến việc tập thành niềm vui.
Chơi nhạc cụ nhỏ cùng trẻ nhỏ
Năm nhạc cụ này đều có thể là cầu nối giữa bố mẹ và con nhỏ, mỗi cái theo một cách. Cajon và kalimba cho trẻ ra tiếng ngay, phù hợp với trẻ nhỏ chưa đủ sức bấm dây. Một cách chơi quen thuộc là bố mẹ đệm ukulele, con gõ nhịp trên cajon hoặc lắc một chiếc trống lắc nhỏ, cả nhà cùng hát một bài thiếu nhi.
Với harmonica và melodica, trẻ cần biết kiểm soát hơi thở và cần mỗi người một cây hoặc một ống thổi riêng. Không dùng chung đồ ngậm miệng là quy tắc vệ sinh cơ bản, đặc biệt khi trẻ hay bị cảm. Với kalimba, người lớn kiểm mép phím không sắc và để mắt khi trẻ chơi, vì phím kim loại nhỏ.
Mục tiêu khi chơi cùng con là niềm vui chung, không phải dạy kỹ thuật hay so con với bạn khác. Buổi chơi ngắn, nhiều tiếng cười, để con tự khám phá âm thanh, quý hơn việc bắt con ngồi đúng tư thế. Câu hỏi về độ tuổi bắt đầu học nhạc cụ bài bản và cách giữ hứng thú của trẻ có trong chuyên mục cho con học nhạc.
Chọn xong rồi: bắt đầu thế nào để không bỏ giữa chừng
Phần lớn người lớn bỏ nhạc cụ không phải vì khó, mà vì không có kế hoạch cho vài tuần đầu. Một khởi đầu đơn giản:
- Chọn một nhạc cụ, không phải hai. Nhạc cụ thứ hai để dành khi cái đầu tiên đã thành thói quen.
- Chọn một bài cụ thể bạn muốn chơi được sau một tháng. Bài đó định hướng mọi thứ bạn tập.
- Đặt nhạc cụ ở chỗ nhìn thấy, ra khỏi hộp. Nhạc cụ trong tủ ít khi được cầm lên.
- Gắn mười lăm phút tập vào một việc đã thành nếp hằng ngày, ví dụ ngay sau bữa tối.
- Ghi âm hoặc quay video mỗi tuần một lần. Nghe lại sau một tháng, bạn sẽ thấy rõ mình đã đi được bao xa.
- Tìm một người chơi cùng, dù chỉ một người bạn. Có hẹn chơi chung khiến bạn tập đều hơn nhiều so với tập một mình.
Sau ba tháng, nếu bạn vẫn cầm nhạc cụ lên đều đặn, đó là nhạc cụ đúng của bạn, dù nó có phải "dễ nhất" hay không. Nếu không, thử nhạc cụ khác không phải là thất bại, mà là đang tìm cái hợp với mình.
Câu hỏi thường gặp
Người lớn 40, 50 tuổi bắt đầu học nhạc cụ có muộn không?
Không muộn để chơi nhạc cho mình và cùng người thân. Người lớn thường kiên nhẫn hơn, hiểu âm nhạc hơn và biết mình muốn gì. Tay có thể kém linh hoạt hơn trẻ em, nên nhạc cụ có rào cản thấp như năm nhạc cụ trong bài là khởi đầu tốt.
Nhạc cụ nào ít ồn nhất để tập ở chung cư?
Trong năm nhạc cụ, kalimba nhỏ tiếng nhất. Ukulele, harmonica và melodica ở mức vừa, tập buổi tối thường chấp nhận được nếu không quá muộn. Cajon ồn nhất vì tiếng bass truyền qua sàn; cần thảm cách âm và giờ tập hợp lý.
Học nhạc cụ nhỏ có giúp học nhạc cụ lớn sau này không?
Có. Cảm nhịp, đọc nốt hoặc ký hiệu, nghe ra cao độ và thói quen luyện tập đều chuyển sang được. Ukulele giúp học guitar, melodica giúp học piano, cajon giúp học trống. Kalimba và harmonica giúp luyện tai và cảm giác giai điệu.
Có nên mua nhạc cụ rẻ nhất để thử trước không?
Nên chọn loại vừa túi tiền nhưng chơi được: lên đúng tiếng, phím hoặc dây không rè. Nhạc cụ quá kém chất lượng khiến người mới tưởng mình không có năng khiếu. Nếu được, thử trực tiếp hoặc nhờ người biết chơi kiểm giúp trước khi mua.
Học một mình hay theo lớp tốt hơn cho người lớn?
Với năm nhạc cụ nhỏ này, tự học qua tài liệu và video đi được khá xa. Lớp học hay một nhóm chơi giúp nhiều khi bạn bị đau tay do tư thế, chững lại lâu, hoặc muốn chơi cùng người khác. Nhiều người kết hợp: tự học là chính, thỉnh thoảng nhờ người có kinh nghiệm góp ý.
Mất bao lâu để chơi được một nhạc cụ nhỏ?
Chơi được một bài đơn giản thường mất từ vài ngày (kalimba, cajon) đến khoảng một tháng (ukulele đệm hát) với mười lăm phút tập mỗi ngày. Chơi thoải mái, tự tin trước người khác cần vài tháng đến một năm, tuỳ nhạc cụ và mức độ chăm chỉ.