Tư thế cầm đàn guitar đúng có ba điểm cốt lõi: lưng thẳng, mặt đàn gần như thẳng đứng chứ không ngửa lên; ngón cái tay trái đặt sau cần đàn, khoảng giữa lưng cần, để các ngón kia cong và bấm bằng đầu ngón; cẳng tay phải tựa nhẹ lên cạnh thùng đàn, cổ tay thả lỏng để gảy bằng chuyển động của cổ tay chứ không phải cả cánh tay.
Người tự học hay bỏ qua phần này vì nóng lòng bấm hợp âm. Hậu quả đến chậm: vài tuần sau, hợp âm mãi rè, vai mỏi sau mười lăm phút, cổ tay trái nhức. Phần lớn những khó khăn mà người mới đổ cho "tay mình vụng" thật ra bắt nguồn từ tư thế. Sửa tư thế sớm rẻ hơn rất nhiều so với sửa thói quen đã thành nếp.
Cách ngồi ôm đàn guitar acoustic từng bước
Với đàn acoustic và đệm hát, tư thế ngồi phổ biến nhất là đặt eo đàn lên đùi phải. Làm lần lượt như sau:
- Chọn ghế không tay vịn, cao vừa để đùi gần song song với sàn. Sofa lún hoặc giường khiến lưng còng và đàn trượt.
- Ngồi lên nửa trước mặt ghế, lưng thẳng tự nhiên, hai bàn chân đặt chắc trên sàn.
- Đặt chỗ thắt eo của đàn lên đùi phải. Mặt sau thùng đàn áp vào bụng và ngực, giữ cho đàn không xoay.
- Dựng mặt đàn gần thẳng đứng. Đây là chỗ người mới hay sai: ngửa đàn lên để nhìn thấy phím. Đàn ngửa khiến cổ tay trái gập gắt và vai phải nhô cao.
- Cho đầu cần đàn chếch lên một chút, khoảng ngang vai trái. Cần đàn quá thấp làm tay trái phải với xuống.
- Thả lỏng vai, kiểm tra bằng cách hít sâu rồi thở ra: nếu vai hạ xuống thì trước đó bạn đang gồng.
Khi muốn nhìn tay trái, hãy nghiêng đầu nhìn qua mép trên của cần đàn thay vì ngửa cả cây đàn. Càng về sau, bạn càng ít cần nhìn; lúc mới học, nhìn nhanh rồi trả mắt về phía trước là đủ.
Tay trái: ngón cái, cổ tay và đầu ngón
Ngón cái nằm sau cần đàn. Đặt phần thịt của ngón cái lên lưng cần, khoảng đối diện giữa ngón trỏ và ngón giữa. Ngón cái là điểm tựa để các ngón kia ép dây, không phải gọng kìm. Bóp mạnh bằng ngón cái là nguyên nhân hàng đầu khiến tay mỏi nhanh.
Đôi khi ngón cái được phép vắt qua. Khi đệm hát acoustic, nhiều người để ngón cái vươn qua mép trên của cần để chặn dây 6 hoặc tạo điểm tựa thoải mái. Đó không phải lỗi. Nhưng với các hợp âm cần dang ngón rộng, hợp âm chặn và guitar cổ điển, ngón cái sau cần giúp ngón tay với xa hơn.
Cổ tay thẳng hoặc hơi cong, không gập gắt. Nếu cổ tay gập vuông góc, gân phải làm việc ở góc khó và bạn sẽ thấy nhức sau vài chục phút. Dựng đàn thẳng và để khuỷu tay trái thả tự nhiên bên hông thường tự sửa được cổ tay.
Bấm bằng đầu ngón, ngón cong như nắm quả bóng nhỏ. Đầu ngón chạm dây gần như vuông góc với mặt phím để không chạm dây bên cạnh. Ngón duỗi phẳng sẽ đè lên dây khác, làm hợp âm tịt tiếng.
Bấm sát phím đàn (thanh kim loại). Đặt ngón ngay phía sau thanh phím, không đặt giữa hai phím. Bấm sát phím cần ít lực hơn hẳn và ít rè hơn. Đây là mẹo rẻ nhất để đỡ đau ngón.
Móng tay trái cắt ngắn. Móng dài chạm mặt phím trước khi đầu ngón ép được dây. Với tay trái, móng nên ngắn tới mức nhìn từ phía lòng bàn tay không thấy móng.
Tay phải: chỗ tựa, cổ tay và cách cầm phím gảy
Tay phải quyết định nhịp và độ đều của tiếng đàn. Những điểm cần để ý:
- Cẳng tay tựa lên cạnh trên của thùng đàn, khoảng gần khuỷu tay. Điểm tựa này giữ cho tay phải luôn rơi đúng vùng dây, không cần nhìn.
- Gảy trong khoảng giữa lỗ thoát âm và chỗ cuối cần đàn. Gảy sát ngựa đàn tiếng sắc và mỏng, gảy lên phía cần tiếng mềm và tròn; khu vực giữa là chỗ cân bằng để bắt đầu.
- Chuyển động chủ yếu từ cổ tay, như vẩy nước khỏi bàn tay, cánh tay chỉ đi theo. Gảy bằng cả cánh tay nhanh mỏi và khó giữ nhịp khi tốc độ tăng.
- Cầm phím gảy giữa phần thịt ngón cái và cạnh ngón trỏ cong, mũi phím thò ra một chút. Thò ra quá dài phím sẽ vướng dây, quá ngắn dễ gảy trượt.
- Giữ phím đủ chặt để không rơi, đủ lỏng để nó hơi đàn hồi khi quạt. Người mới hay siết chặt, làm tiếng quạt cứng và tay mỏi.
- Gảy bằng ngón tay: ngón cái lo ba dây trầm, ngón trỏ, giữa, áp út lần lượt lo dây 3, 2, 1. Bàn tay lơ lửng phía trên dây, không tì cổ tay lên mặt đàn.
Phím mỏng dễ quạt đều cho người mới đệm hát; phím dày hơn cho tiếng rõ khi gảy từng nốt. Thử vài độ dày rồi chọn cái tay thấy dễ chịu. Đây là đồ rẻ và dễ thay, không cần chọn kỹ ngay từ đầu.
Tư thế guitar cổ điển và tư thế đứng đeo dây
Guitar cổ điển dùng một tư thế khác: eo đàn đặt lên đùi trái, chân trái kê lên một ghế thấp chuyên dụng (thường gọi là ghế kê chân) để đùi chếch lên, cần đàn hướng chéo lên khoảng ngang vai. Tư thế này đưa toàn bộ cần đàn vào tầm với thoải mái của tay trái, rất hợp khi chơi giai điệu chạy khắp cần. Một số người chơi dùng miếng đệm gắn vào thân đàn thay cho ghế kê chân để tránh lệch hông khi tập lâu. Cả hai cách đều được dùng phổ biến.
Khi đứng chơi, bạn cần một dây đeo. Điều chỉnh độ dài sao cho đàn ở cùng độ cao như khi ngồi: vị trí thùng đàn ngang khoảng thắt lưng hoặc cao hơn một chút. Đeo đàn quá thấp trông có vẻ phóng khoáng nhưng buộc cổ tay trái gập gắt, rất khó bấm hợp âm. Hãy tập đứng ngay từ khi đã chơi được vài bài, vì cảm giác cần đàn khi đứng hơi khác khi ngồi, và nếu sau này bạn chơi cùng nhóm hay lên sân khấu nhỏ, bạn sẽ cần đứng.
Dù ngồi hay đứng, mép trên của thùng đàn nên tì nhẹ vào ngực để giữ cây đàn ổn định. Tay trái không phải đỡ cần đàn; nếu bỏ tay trái ra mà cần đàn chúi xuống, hãy chỉnh lại góc đặt đàn hoặc vị trí móc dây đeo.
Bảng soi lỗi tư thế qua gương hoặc video
Đặt điện thoại quay chính diện và nghiêng, chơi hai phút như bình thường, rồi xem lại theo bảng sau. Đây là cách tự học hiệu quả nhất để thấy những lỗi mình không cảm nhận được.
| Dấu hiệu nhìn thấy | Nguyên nhân thường gặp | Cách sửa |
|---|---|---|
| Mặt đàn ngửa lên trời | Muốn nhìn thấy phím | Dựng đàn thẳng, nghiêng đầu nhìn qua mép cần |
| Vai phải nhô cao hơn vai trái | Thùng đàn quá to hoặc ngồi thấp | Nâng ghế, thử đàn thân gọn hơn, hạ khuỷu tay |
| Cổ tay trái gập vuông góc | Cần đàn thấp, đàn ngửa, khuỷu tay khép sát người | Nâng đầu cần, thả khuỷu ra một chút |
| Lòng bàn tay trái dính sát lưng cần | Cầm cần như cầm cán chổi | Tạo khoảng trống giữa lòng bàn tay và cần, ngón cái làm điểm tựa |
| Lưng còng, cằm đưa ra trước | Ngồi sofa, ghế thấp, nhìn tay liên tục | Đổi ghế, nhìn tay ít đi, kê bản nhạc ngang tầm mắt |
| Cả cánh tay phải vung khi quạt | Cổ tay cứng | Tập quạt chậm chỉ bằng cổ tay, cánh tay gần như đứng yên |
Mỗi tuần quay lại một lần trong tháng đầu. Bạn sẽ ngạc nhiên vì có những lỗi đã sửa nhưng quay lại khi mệt hoặc khi tập bài khó. Tư thế không phải học một lần là xong.
Bài khởi động năm phút để giữ tư thế đúng
Tư thế đúng chỉ trở thành thói quen khi được lặp lại mỗi buổi. Năm phút đầu buổi tập có thể dành cho chuỗi động tác sau, trước khi chơi bất kỳ bài nào:
- Ngồi, đặt đàn, không gảy gì. Kiểm tra lần lượt: lưng thẳng, mặt đàn đứng, đầu cần chếch lên, vai thả. Chỉnh xong mới bắt đầu.
- Xoay cổ tay và duỗi ngón chậm rãi trong khoảng nửa phút mỗi tay, không bẻ mạnh.
- Tay trái đi bộ trên một dây: đặt ngón 1, 2, 3, 4 lần lượt ở phím 1, 2, 3, 4 của dây 6, mỗi ngón một tiếng, rồi chuyển sang dây 5 và tiếp tục tới dây 1. Để ý ngón cái vẫn ở sau cần và cổ tay không gập.
- Tay phải gảy đều dây buông theo máy đếm nhịp chậm, chỉ dùng cổ tay. Mắt nhìn ra trước, không nhìn tay phải.
- Ghép hai tay ở tốc độ chậm: lặp lại bài đi bộ ngón, mỗi nốt gảy một lần. Mục tiêu là tiếng đều, không phải nhanh.
- Thả lỏng lại một lần: hạ vai, thở ra, rồi mới vào phần tập chính.
Bài đi bộ ngón trông đơn giản nhưng phơi bày gần hết lỗi tư thế: ngón út với không tới phím 4 thường do cổ tay hoặc ngón cái đặt sai, tiếng rè khi đổi dây cho thấy đầu ngón chưa cong đủ. Làm mỗi ngày trong tháng đầu, sau đó có thể rút ngắn.
Mỏi, nhức và đau: phân biệt để biết khi nào phải dừng
Mỏi cơ ở cẳng tay và ngón tay sau một buổi tập dài là bình thường, nhất là trong tháng đầu; nghỉ vài phút là hết. Đầu ngón tay trái rát vì dây cũng là chuyện ai cũng qua. Hai thứ đó không phải tín hiệu đáng lo.
Điều cần để ý là đau nhói ở cổ tay, tê bì lan xuống ngón tay, đau vai hoặc cổ kéo dài sang hôm sau. Những dấu hiệu này thường do gồng cơ, sai tư thế, hoặc tập liền quá lâu không nghỉ. Khi gặp, hãy dừng tập, xem lại tư thế theo bảng ở trên, chia buổi tập thành nhiều đoạn ngắn có nghỉ giữa. Nếu đau hoặc tê vẫn kéo dài nhiều ngày, nên đi khám bác sĩ thay vì cố tập tiếp.
Một thói quen tốt là bắt đầu mỗi buổi bằng vài phút xoay cổ tay, duỗi ngón, rồi chơi chậm những thứ dễ trước khi vào phần khó. Cách chia buổi tập và phòng đau khi tập lâu được bàn kỹ hơn trong chuyên mục luyện tập hiệu quả của blog.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đặt đàn lên đùi trái như người chơi cổ điển khi đệm hát không?
Được, nếu bạn thấy thoải mái. Tư thế đùi trái đưa cần đàn cao hơn, giúp tay trái với dễ, nhưng ít phổ biến khi đệm hát acoustic. Điều quan trọng là mặt đàn đứng, vai thả lỏng và cổ tay trái không gập gắt; đùi nào chỉ là phương tiện.
Ngón cái tay trái thò qua mép cần có phải lỗi không?
Không hẳn. Nhiều người đệm hát dùng ngón cái chặn dây 6 cho một số hợp âm. Lỗi chỉ xảy ra khi ngón cái kéo cả bàn tay ra sau làm các ngón khác duỗi phẳng, đè lên dây bên cạnh. Với hợp âm chặn và chơi cổ điển, hãy đưa ngón cái về sau cần.
Người thấp có cần ghế kê chân khi đánh acoustic không?
Nếu ngồi ghế cao khiến chân không chạm sàn hoặc đùi dốc xuống, đàn sẽ trượt và bạn phải dùng tay giữ. Khi đó một ghế kê chân thấp hoặc một quyển sách dày dưới bàn chân phải sẽ giúp đùi phẳng lại. Mục tiêu là đàn tự đứng yên.
Có nên tập đứng ngay từ tuần đầu không?
Nên ngồi trong vài tuần đầu để tập trung vào bấm và gảy. Khi đã chơi được vài hợp âm và một điệu quạt, hãy bắt đầu tập đứng đeo dây mỗi buổi vài phút. Cảm giác góc cần đàn khi đứng khác khi ngồi, cần làm quen dần.
Tay phải gảy bị trượt khỏi dây liên tục là do đâu?
Thường do cẳng tay không có điểm tựa ổn định trên cạnh thùng đàn, hoặc cầm phím thò ra quá ít. Hãy tì cẳng tay ở cùng một chỗ mỗi lần, cầm phím chắc hơn một chút và quạt chậm theo máy đếm nhịp cho tới khi đều.
Đàn hay trượt khỏi đùi khi chơi thì xử lý thế nào?
Kiểm tra ghế có quá cao hoặc quá trơn không, và mặt sau đàn có áp vào người không. Mặc quần vải thô hoặc đặt một khăn mỏng chống trượt trên đùi cũng giúp. Với đàn có chốt dây đeo, dùng dây đeo ngay cả khi ngồi là cách giữ đàn ổn định nhất.