Nếu bạn muốn đệm hát nhạc trẻ, nhạc pop, ballad thì guitar thùng dây sắt (acoustic) là lựa chọn hợp nhất. Nếu bạn muốn chơi độc tấu, nhạc cổ điển, bossa nova hoặc ngón tay còn yếu, guitar cổ điển dây nylon (classic) dễ chịu hơn ở những tuần đầu. Guitar điện chỉ nên chọn khi bạn thật sự mê rock, blues và sẵn sàng tập với bộ khuếch đại.
Không có loại đàn nào "dễ học hơn hẳn". Mỗi loại dễ ở một chỗ và khó ở một chỗ khác: classic êm tay nhưng cần đàn rộng hơn; acoustic hợp đệm hát nhưng dây sắt làm đau ngón; guitar điện dây mảnh, bấm nhẹ nhưng phải có thêm thiết bị. Điều quyết định là loại nhạc khiến bạn muốn cầm đàn mỗi tối.
Bài dưới đây đi qua từng khác biệt có thật giữa ba loại, rồi đưa ra một bảng tự hỏi để bạn chốt trong vài phút, trước khi đi tới phần chọn mua cụ thể.
Ba loại guitar khác nhau ở đâu
Nhìn bề ngoài, ba cây đàn đều có sáu dây và cần đàn chia phím. Khác biệt nằm ở dây, cần đàn, thân đàn và cách tạo ra âm thanh. Bảng dưới gom những điểm người mới cảm nhận được ngay khi cầm lên.
| Tiêu chí | Guitar acoustic (dây sắt) | Guitar classic (dây nylon) | Guitar điện |
|---|---|---|---|
| Dây đàn | Dây kim loại, căng, tiếng sáng và vang | Ba dây trầm quấn kim loại, ba dây cao bằng nylon, tiếng ấm và tròn | Dây kim loại mảnh, sức căng thấp |
| Cảm giác ngón tay trái | Đau nhất trong vài tuần đầu | Êm nhất, ít hằn đầu ngón | Bấm nhẹ, nhưng phím nhỏ đòi bấm chính xác |
| Cần đàn | Hẹp, hơi cong, ôm tay | Rộng và phẳng, khoảng cách dây xa hơn | Mảnh, dễ với tới phím cao |
| Âm thanh khi không cắm điện | To, đủ đệm hát trong phòng | Vừa phải, mềm | Rất nhỏ, phải qua bộ khuếch đại |
| Thể loại hợp | Pop, ballad, folk, đệm hát | Cổ điển, flamenco, bossa nova, độc tấu ngón | Rock, blues, metal, funk |
| Đồ đi kèm cần có | Phím gảy, bao đàn, máy lên dây | Bao đàn, ghế kê chân nếu chơi cổ điển | Bộ khuếch đại hoặc thiết bị nghe bằng tai nghe, dây cáp |
Một chi tiết hay bị bỏ qua: không được lắp dây sắt lên đàn classic. Thân và cần đàn classic được làm cho sức căng của dây nylon; lắp dây sắt có thể làm cong cần, bong ngựa đàn. Chiều ngược lại cũng không ổn, vì dây nylon không bắt được khoá dây và không đủ căng trên đàn acoustic.
Guitar acoustic: hợp với ai và khó ở đâu
Hợp với người muốn đệm hát. Phần lớn người Việt bắt đầu học guitar vì muốn ôm đàn hát vài bài cùng bạn bè. Tiếng dây sắt sáng, có độ vang và đủ lớn để át giọng hát trong một phòng khách hay một góc quán cà phê, nên acoustic gần như là cây đàn mặc định của các buổi hát cùng nhau.
Khó nhất là tuần đầu. Dây sắt căng, đầu ngón tay trái sẽ đau và có thể hằn rãnh. Đây là giai đoạn nhiều người bỏ cuộc. Cách vượt qua là tập ngắn, nhiều lần trong ngày, và nhờ thợ chỉnh độ cao dây (khoảng cách từ dây tới phím) cho vừa phải, vì đàn để dây cao sẽ đau gấp đôi.
Cỡ thân đàn ảnh hưởng nhiều. Acoustic có nhiều dáng thân, từ thân lớn tiếng trầm dày tới thân nhỏ gọn ôm người. Người dáng nhỏ, cánh tay ngắn nên thử các dáng thân gọn; ôm một thùng đàn quá to thì vai phải phải nâng lên, cổ tay gập nhiều và mỏi rất nhanh.
Dễ chuyển sang loại khác. Ai đã quen bấm hợp âm trên dây sắt thì sang guitar điện thấy nhẹ tay hẳn. Ngược lại, từ classic sang acoustic thường phải chịu đau ngón thêm một đợt nữa. Đây là lý do một số giáo viên khuyên người muốn đệm hát nên bắt đầu thẳng với acoustic.
Guitar classic: êm tay nhưng không phải lựa chọn "dành cho trẻ con"
Dây nylon nhẹ cho ngón tay. Sức căng thấp và chất nylon mềm khiến những buổi tập đầu bớt đau. Với người lớn tuổi, người có ngón tay mảnh, hoặc trẻ em, đây là lợi thế thật. Bạn có thể tập lâu hơn mỗi buổi mà không phải dừng vì rát tay.
Cần đàn rộng là cái giá phải trả. Cần đàn classic thường rộng hơn acoustic một chút ở đầu cần, mặt phím phẳng. Người tay nhỏ khi bấm hợp âm cần dang ngón nhiều hơn. Vì vậy "classic dễ hơn" chỉ đúng ở chuyện đau ngón, không đúng ở mọi mặt.
Là cửa vào của cả một truyền thống độc tấu. Guitar cổ điển có kho bài tập và tác phẩm độc tấu riêng, với kỹ thuật ngón tay phải (gảy bằng ngón, không dùng phím gảy) rất bài bản. Nếu bạn thích nghe guitar độc tấu, muốn đọc nốt nhạc và chơi giai điệu chứ không chỉ đệm, classic là con đường tự nhiên.
Tư thế ngồi khác acoustic. Người chơi cổ điển thường đặt đàn trên đùi trái, kê chân trái lên một ghế thấp để cần đàn chếch lên. Tư thế này giúp tay trái với tới mọi phím dễ dàng, nhưng cần làm quen. Đệm hát với classic thì có thể ngồi như acoustic.
Guitar điện: khi nào nên chọn ngay từ đầu
Có một định kiến rằng phải học guitar thùng trước rồi mới được "lên" guitar điện. Thực tế không có quy tắc đó. Guitar điện có dây mảnh, sức căng thấp, cần đàn mảnh, nên về mặt bấm còn nhẹ hơn acoustic. Nếu những bài khiến bạn muốn cầm đàn là những đoạn riff rock, solo blues, thì học thẳng guitar điện giữ được động lực tốt hơn là bắt mình đệm những bài ballad không thích.
Cái khó của guitar điện nằm ở chỗ khác. Thứ nhất, bạn cần thêm bộ khuếch đại hoặc một thiết bị nhỏ để nghe qua tai nghe; cắm thẳng ra loa lớn trong căn hộ chung cư sẽ làm phiền hàng xóm. Thứ hai, âm thanh qua hiệu ứng méo tiếng dễ che lỗi bấm, khiến người mới tưởng mình chơi sạch trong khi bấm chưa chuẩn. Nên tập cả tiếng sạch (không hiệu ứng) để nghe rõ từng nốt.
Thứ ba, guitar điện ít hợp với việc ôm đàn hát ở một buổi họp mặt không có điện. Nếu mục tiêu của bạn chủ yếu là đệm hát cùng bạn bè, hãy cân nhắc lại. Còn nếu bạn muốn chơi trong một ban nhạc nhỏ ở trường hoặc công ty, guitar điện là vai trò được cần đến nhiều.
Năm câu tự hỏi để chốt trong vài phút
Thay vì hỏi "loại nào tốt nhất", bạn trả lời năm câu dưới đây. Đa số người đọc sẽ thấy một cột nghiêng hẳn về một phía.
| Câu hỏi | Nếu câu trả lời là… | Nghiêng về |
|---|---|---|
| Những bài khiến bạn muốn học đàn là gì? | Nhạc pop, ballad, bài hát để hát theo | Acoustic |
| Bản độc tấu, nhạc cổ điển, bossa nova | Classic | |
| Rock, blues, những đoạn solo | Điện | |
| Bạn tập ở đâu, giờ nào? | Căn hộ chung cư, buổi tối muộn | Classic (tiếng mềm) hoặc điện cắm tai nghe |
| Ngón tay bạn chịu đau thế nào? | Rất ngại đau, hoặc ngón mảnh | Classic |
| Bạn có mang đàn đi họp mặt, cắm trại không? | Thường xuyên | Acoustic |
| Người học là trẻ em dưới khoảng mười tuổi? | Có | Classic cỡ nhỏ theo chiều cao của trẻ |
Nếu hai cột hoà nhau, hãy quay về câu đầu tiên. Động lực đến từ âm nhạc bạn yêu thích quan trọng hơn mọi lợi thế kỹ thuật, vì người bỏ đàn sau hai tháng thường không bỏ vì đàn khó, mà vì không còn thấy vui.
Cỡ đàn cho trẻ em và người dáng nhỏ
Đàn guitar có nhiều cỡ: cỡ chuẩn thường gọi là 4/4, các cỡ nhỏ hơn như 3/4, 1/2 dành cho trẻ. Các con số này là tên gọi quy ước, không phải tỉ lệ chính xác. Chọn cỡ đúng giúp trẻ ôm đàn không phải với, và tránh tư thế sai từ đầu. Vài nguyên tắc khi thử:
- Ngồi ôm đàn, tay phải vắt qua thùng đàn mà vai không phải nhô lên. Nếu vai nhô, thân đàn đang quá dày hoặc quá to.
- Tay trái với tới phím số 1 mà khuỷu tay không duỗi thẳng căng. Phải duỗi hết tay mới tới đầu cần là đàn quá dài.
- Chiều cao của trẻ quan trọng hơn tuổi. Hai đứa trẻ cùng tuổi có thể cần hai cỡ khác nhau; nên cho trẻ thử trực tiếp nếu được.
- Người lớn dáng nhỏ có thể dùng đàn thân gọn, nhưng nên tránh đàn quá ngắn cần vì khoảng cách phím khác, sau này đổi sang đàn chuẩn phải làm quen lại.
- Đàn cỡ nhỏ thường dùng dây nylon, phù hợp ngón tay trẻ. Trẻ lớn lên, thường mỗi vài năm sẽ cần đổi cỡ một lần.
Chuyện mua ở đâu, đàn mới hay cũ và kiểm tra đàn khi mua thuộc một chuyên mục riêng của Blog Âm Nhạc. Ở đây bạn chỉ cần chốt được loại đàn và cỡ đàn trước khi đi xem.
Đã chọn sai thì sao?
Nhiều người lo chọn sai loại đàn sẽ "hỏng" cả quá trình học. Thực ra phần lớn kỹ năng được chuyển gần như nguyên vẹn giữa ba loại: tên nốt trên cần đàn, hình hợp âm, cách chuyển hợp âm, cảm nhịp tay phải. Một người tập acoustic một năm chuyển sang guitar điện chỉ mất vài tuần để quen dây mảnh và học thêm cách dùng bộ khuếch đại.
Điều đáng lo hơn là chọn một cây đàn khó chơi vì chất lượng lắp ráp kém: dây quá cao, phím rè, lên dây không giữ được tiếng. Một cây đàn như vậy khiến người mới tưởng mình kém, trong khi lỗi nằm ở đàn. Dù chọn loại nào, nhờ một người biết chơi đàn thử giúp trước khi mua là cách đơn giản tránh được chuyện này.
Ví dụ giả định: một bạn sinh viên ở Đà Nẵng mua guitar classic vì nghe nói êm tay, nhưng chỉ thích đệm nhạc pop. Sau ba tháng bạn thấy tiếng đàn hơi mềm khi hát cùng nhóm. Bạn vẫn dùng toàn bộ hợp âm và điệu đã học khi đổi sang acoustic, chỉ phải chịu thêm vài tuần đau ngón. Không có thời gian nào bị lãng phí.
Câu hỏi thường gặp
Học guitar classic trước rồi chuyển sang acoustic có tốt hơn không?
Không nhất thiết. Classic giúp đỡ đau ngón ở giai đoạn đầu và rèn ngón tay phải tốt, nhưng khi sang acoustic bạn vẫn phải làm quen dây sắt và cần đàn hẹp hơn. Nếu mục tiêu là đệm hát, bắt đầu thẳng bằng acoustic tiết kiệm được một lần chuyển đổi.
Guitar acoustic có lắp được dây nylon cho đỡ đau tay không?
Không nên. Khoá dây và ngựa đàn acoustic được thiết kế cho dây sắt có đầu tròn; dây nylon không bám chắc và không đủ sức căng, đàn sẽ rè và khó giữ tiếng. Muốn đỡ đau, bạn có thể nhờ thợ hạ độ cao dây và dùng bộ dây sắt cỡ mảnh hơn.
Guitar điện có cần biết hàn, đấu nối gì phức tạp không?
Không. Người mới chỉ cần cây đàn, một sợi cáp và một bộ khuếch đại nhỏ hoặc thiết bị cho phép nghe bằng tai nghe. Các hiệu ứng có thể để sau. Việc cần học sớm là chỉnh âm lượng vừa phải và tập cả tiếng sạch để nghe được lỗi bấm.
Đàn guitar acoustic có gắn điện (có lỗ cắm) khác gì đàn thường?
Đó vẫn là guitar acoustic, chỉ gắn thêm bộ thu âm để cắm ra loa khi chơi ở sân khấu hay quán. Khi không cắm, nó chơi như đàn thường. Người mới không cần phần này, trừ khi biết chắc mình sẽ chơi ở nơi cần khuếch đại.
Người thuận tay trái có cần mua đàn riêng không?
Có hai cách. Một là dùng đàn dành cho người thuận tay trái, lắp dây và ngựa đàn đảo chiều. Hai là tập đàn bình thường như người thuận tay phải, vì cả hai tay đều làm việc khó. Nhiều người thuận tay trái vẫn chơi đàn thường tốt; nên thử cả hai tư thế trước khi quyết định.
Có nên mua đàn ukulele thay vì guitar cho dễ không?
Ukulele có bốn dây và hợp âm đơn giản hơn nên vào nghề nhanh, nhưng âm vực và tiếng đàn khác hẳn guitar. Nếu thứ bạn muốn chơi là guitar thì nên học guitar; ukulele hợp với người thích âm thanh vui, nhỏ gọn. Blog có chuyên mục riêng về ukulele để bạn so sánh kỹ hơn.