Đầu ngón tay trái đau khi mới tập guitar là chuyện gần như ai cũng gặp, nhất là với đàn dây sắt. Lớp da mềm ở đầu ngón chưa quen bị ép xuống sợi dây mảnh và căng, nên rát, hằn rãnh, đôi khi hơi tê. Với người tập đều mỗi ngày, cảm giác đau thường giảm rõ sau khoảng vài tuần, khi da đầu ngón dày và chai lại.
Đau là bình thường nhưng không phải là thứ phải "nghiến răng chịu". Có những cách cụ thể làm giảm đau đáng kể: tập ngắn nhiều lần, bấm sát phím, nhờ thợ hạ độ cao dây, dùng dây cỡ mảnh. Và có những dấu hiệu cho thấy bạn nên dừng hẳn: phồng rộp, rách da, tê bì kéo dài, đau lan lên cổ tay.
Vì sao đầu ngón tay đau khi bấm đàn
Để một nốt kêu rõ, đầu ngón phải ép dây xuống chạm thanh phím. Lực ép đó dồn vào một diện tích rất nhỏ — bề rộng của một sợi dây kim loại — nên áp lực lên da khá lớn. Da đầu ngón của người chưa chơi đàn mỏng và nhạy, đầu dây thần kinh ở đây dày đặc, vì vậy cảm giác rát xuất hiện chỉ sau vài phút.
Khi việc ép dây lặp lại đều đặn, lớp ngoài cùng của da dày lên dần thành vết chai: cứng, hơi nhẵn, ít nhạy cảm hơn. Đó là cơ chế bảo vệ tự nhiên, giống như vết chai ở lòng bàn tay người hay cầm dụng cụ. Chai hình thành nhanh hay chậm tuỳ ở việc bạn tập đều đến đâu, loại dây, độ cao dây và cơ địa từng người.
Ngoài đầu ngón, người mới còn có thể thấy mỏi ở cơ bàn tay và cẳng tay trái, do bóp cần đàn quá chặt. Đây là loại mỏi khác, đến từ cơ chứ không phải da, và cách xử lý cũng khác: thả lỏng ngón cái, chỉ dùng đúng lực cần thiết để nốt kêu sạch.
Mức đau còn phụ thuộc vào cây đàn. Dây sắt cỡ dày, dây cũ đã gỉ, đàn để dây cao hoặc cần đàn bị cong đều làm bạn phải ép mạnh hơn ở mọi nốt. Hai người cùng tập một thời lượng, người dùng đàn chỉnh dây tốt có thể đỡ đau hơn hẳn người dùng đàn để dây cao. Vì vậy, nếu thấy đau vượt xa những gì bạn bè cùng học mô tả, hãy nghi ngờ cây đàn trước khi nghi ngờ bàn tay mình.
Đau theo từng giai đoạn: điều thường gặp
Mỗi người một khác, nhưng phần lớn người tập đàn dây sắt mỗi ngày đi qua các giai đoạn tương tự. Bảng dưới mô tả mức thường gặp, không phải lịch chính xác.
| Giai đoạn | Cảm giác thường gặp | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Vài ngày đầu | Rát sau vài phút, đầu ngón hằn rãnh, hơi đỏ | Tập nhiều buổi ngắn, nghỉ khi rát rõ |
| Tuần thứ nhất tới thứ hai | Đau âm ỉ cả khi không tập, chạm vào thấy nhạy | Giữ đều đặn, không tập dồn; tránh ngâm tay lâu trước khi tập |
| Khoảng tuần thứ hai tới thứ tư | Da bắt đầu cứng lại, đau ít đi, có thể bong lớp da mỏng | Không bóc, không cắt; để lớp da tự bong |
| Sau đó | Đầu ngón chai, tập lâu vẫn thoải mái | Duy trì; nghỉ dài vài tuần có thể phải làm quen lại |
Đàn classic dây nylon thường qua các giai đoạn này nhẹ và nhanh hơn. Ngược lại, người chuyển từ classic sang acoustic hoặc nghỉ đàn lâu rồi chơi lại thường phải trải qua một đợt đau ngắn.
Bảy cách giảm đau mà không làm chậm việc học
Tập ngắn, nhiều lần. Ba buổi mười phút trong ngày đỡ đau hơn một buổi ba mươi phút, mà da vẫn nhận đủ kích thích để chai lại. Khi rát rõ, dừng; đừng cố thêm vài bài nữa.
Bấm sát thanh phím. Ngón đặt ngay sau thanh phím cần ít lực hơn hẳn so với đặt giữa hai phím. Ít lực nghĩa là ít đau và ít rè.
Dùng đúng lực, không hơn. Thử bài tập: bấm một nốt, gảy liên tục, nhả lực dần cho tới khi bắt đầu rè, rồi tăng lại một chút. Đó là mức lực đủ. Đa số người mới bấm mạnh gấp mấy lần mức cần.
Nhờ thợ chỉnh độ cao dây. Đàn để dây cao (khoảng cách dây tới phím lớn) buộc bạn ép mạnh hơn ở mọi nốt. Chỉnh độ cao dây vừa phải là việc thợ đàn làm nhanh và tạo khác biệt rất lớn cho người mới.
Chọn dây cỡ mảnh. Với acoustic, bộ dây cỡ mảnh có sức căng thấp hơn, dễ bấm hơn. Tiếng có thể mỏng hơn một chút, nhưng trong giai đoạn đầu, dễ bấm quan trọng hơn.
Tránh ngâm nước ngay trước khi tập. Da vừa rửa bát, vừa tắm xong mềm hơn và dễ trầy hơn khi ép dây. Nếu được, tập trước khi rửa tay lâu, hoặc chờ da khô lại.
Giữ móng tay trái ngắn. Móng dài buộc bạn bấm bằng phần thịt phía dưới đầu ngón, vừa đau vừa dễ chạm dây bên cạnh.
Những mẹo nghe nhiều nhưng nên tránh
Trên các diễn đàn, người mới hay được mách những cách "làm chai tay nhanh". Một số không giúp gì, một số còn gây hại:
- Bôi cồn, ngâm nước muối cho da cứng lại: không có bằng chứng rõ ràng giúp chai nhanh hơn, mà có thể làm da khô nứt, dễ rách khi ép dây.
- Cố tập xuyên qua vết phồng rộp: vết phồng là dấu hiệu da đang bị tổn thương. Tập tiếp có thể làm vỡ, rách da và phải nghỉ lâu hơn. Hãy nghỉ cho tới khi lành.
- Cắt hoặc gọt vết chai: vết chai là thứ bạn cần. Gọt đi là bắt đầu lại từ đầu. Nếu lớp chai bong tróc thô ráp vướng dây, chỉ nên làm nhẵn rất nhẹ.
- Dùng miếng bọc đầu ngón khi tập lâu dài: giảm đau tức thì nhưng làm mất cảm giác dây, khó bấm chính xác và da không chai được. Có thể dùng tạm vài buổi khi tay đang đau, không nên dùng thường xuyên.
- Chuyển sang đàn khác cho đỡ đau rồi quay lại: hợp lý nếu bạn thật sự muốn chơi loại đàn đó, nhưng nếu chỉ để tránh đau thì khi quay lại vẫn phải qua giai đoạn chai tay.
Không có cách nào thay được việc tập đều đặn với lực vừa đủ. Tin tốt là giai đoạn này có điểm kết thúc rõ ràng, và sau đó bạn hầu như không còn nghĩ tới nó.
Một tuần đầu tập thế nào để da quen mà không quá đau
Gợi ý dưới đây dành cho người tập đàn dây sắt lần đầu, mỗi ngày có thể cầm đàn hai, ba lần. Mục tiêu là cho da tiếp xúc với dây đều đặn, mỗi lần vừa đủ, thay vì một lần thật lâu rồi phải nghỉ mấy ngày.
- Ngày 1–2: hai đến ba lần mỗi ngày, mỗi lần khoảng năm đến mười phút. Tập bấm từng nốt trên một dây với lực nhẹ nhất mà vẫn kêu, xen kẽ gảy dây buông để tay trái được nghỉ.
- Ngày 3–4: giữ số lần như cũ, kéo dài mỗi lần thêm vài phút nếu đầu ngón chỉ rát nhẹ. Bắt đầu bấm Em và Am, giữ mỗi hợp âm vài giây rồi nhả hẳn tay.
- Ngày 5–6: ghép các đoạn ngắn thành một buổi dài hơn có nghỉ giữa. Trong lúc nghỉ, tập tay phải hoặc nghe lại bài muốn chơi.
- Ngày 7: nhìn lại cả tuần. Nếu đầu ngón đã bớt nhạy khi chạm, tiếp tục nhịp này sang tuần hai. Nếu vẫn rát nhiều, có phồng rộp, xem lại độ cao dây và lực bấm trước khi tăng thời gian.
Nguyên tắc chung: dừng khi cảm giác chuyển từ "rát" sang "đau nhói", và đừng để một buổi tập quá sức làm mất hai ngày tập sau đó. Đều đặn quan trọng hơn thời lượng mỗi buổi.
Khi nào đau không còn là chuyện bình thường
Rát đầu ngón, hằn rãnh, nhạy khi chạm là phản ứng bình thường. Những dấu hiệu dưới đây thì khác, và nên được coi là tín hiệu dừng tập:
Phồng rộp, rách da, chảy máu ở đầu ngón: nghỉ cho da lành hẳn, giữ sạch vết thương. Khi tập lại, giảm thời gian mỗi buổi và kiểm tra lại độ cao dây. Tê bì kéo dài nhiều giờ sau khi tập, hoặc tê lan ra cả ngón, bàn tay: có thể liên quan tới tư thế ép cổ tay hoặc dây thần kinh bị chèn, không chỉ là chuyện da. Đau ở khớp ngón, cổ tay, khuỷu tay, đặc biệt đau nhói hoặc sưng: thường do gồng, bấm quá mạnh hoặc tập quá lâu không nghỉ.
Với hai nhóm sau, hãy dừng tập vài ngày, xem lại tư thế và lực bấm. Nếu tê, đau hoặc sưng vẫn còn sau khi đã nghỉ, nên đi khám bác sĩ để được kiểm tra, thay vì tự đoán hay cố tập tiếp. Người có bệnh lý về da, tuần hoàn hay khớp từ trước nên hỏi ý kiến bác sĩ về mức độ tập phù hợp.
Khi đã chai tay: giữ thế nào và nghỉ đàn thì sao
Vết chai cần được "nuôi" bằng việc chơi đàn đều. Nếu bạn ngừng vài tuần, lớp da dày sẽ mỏng dần và khi quay lại, đầu ngón có thể đau trở lại trong vài buổi. Lần thứ hai thường nhanh hơn lần đầu, vì da đã quen. Nếu biết trước sẽ bận, mười phút cầm đàn vài lần mỗi tuần đã đủ giữ phần lớn độ chai.
Vết chai quá dày, thô ráp đôi khi bị bong mảng hoặc vướng dây, làm nốt kêu không đều. Lúc đó có thể dùng kem dưỡng tay vừa phải vào buổi tối, không bôi ngay trước khi tập vì da trơn và mềm. Giữ tay không quá khô vào mùa hanh, nhất là ở miền Bắc, giúp vết chai không nứt.
Ví dụ giả định: một bạn ở Cần Thơ tập đều tháng đầu, rồi nghỉ ba tuần vì đi công tác. Ngày quay lại, đầu ngón rát sau mười phút. Bạn chia buổi tập thành ba đoạn ngắn trong ngày, và chỉ khoảng một tuần sau đã chơi thoải mái như trước kỳ nghỉ.
Câu hỏi thường gặp
Có nên tập khi ngón tay vẫn còn đau từ hôm trước không?
Nếu chỉ là đau âm ỉ, nhạy khi chạm và không có vết phồng hay rách, bạn vẫn có thể tập buổi ngắn với lực vừa đủ. Nếu đau rõ ngay từ khi chạm dây, có vết phồng hoặc da rách, nên nghỉ một hai ngày cho da hồi lại.
Guitar classic có làm chai tay không?
Có, nhưng chậm và nhẹ hơn dây sắt, vì dây nylon mềm và ít căng. Người tập classic vẫn có vết chai ở đầu ngón trái, đủ để chơi lâu không đau. Khi chuyển sang acoustic, bạn sẽ cần thêm một thời gian ngắn để da quen dây kim loại.
Thay dây mới có làm đau tay hơn không?
Dây mới thường sắc cạnh và căng hơn một chút trong vài ngày đầu, nên có thể thấy rát hơn. Dây cũ đã gỉ hoặc bẩn cũng làm khó bấm. Chọn đúng cỡ dây và thay định kỳ là cách cân bằng giữa độ êm và tiếng đàn.
Đầu ngón bị tê nhẹ sau khi tập có sao không?
Tê nhẹ thoáng qua trong vài phút sau buổi tập đầu có thể gặp và thường tự hết. Nếu tê kéo dài nhiều giờ, lặp lại mỗi lần tập hoặc lan ra bàn tay, hãy giảm thời gian tập, kiểm tra tư thế cổ tay, và đi khám nếu tình trạng không cải thiện.
Có cách nào kiểm tra đàn có quá khó bấm không?
Bấm dây 1 ở phím 1 và ở phím 12, cảm nhận lực cần. Nếu phím 1 nặng tay bất thường, hoặc nhìn ngang thấy khoảng cách dây tới phím ở cuối cần rất lớn, đàn có thể đang để dây cao. Nhờ người biết chơi hoặc thợ đàn kiểm tra là chắc nhất.
Tay phải có bị đau không, hay chỉ tay trái?
Tay phải hiếm khi đau ở đầu ngón như tay trái. Khi gảy bằng ngón trên dây sắt, đầu ngón phải có thể rát nhẹ lúc đầu. Nếu tay phải mỏi ở cổ tay hay cẳng tay, thường là do gồng khi quạt; tập quạt chậm, thả lỏng cổ tay sẽ đỡ.