Người đi làm vẫn tiến bộ được với nhạc cụ nếu giữ ba điều: một khung giờ cố định 15–20 phút gần như mỗi ngày, một buổi dài hơn vào cuối tuần, và tận dụng những khoảng thời gian không có đàn để nghe, đếm nhịp, đọc bản nhạc. Điều làm người bận bỏ tập thường không phải thiếu thời gian tuyệt đối, mà là việc tập không có chỗ cố định trong ngày nên luôn bị đẩy lùi.
Phần dưới đưa ra lịch tuần mẫu, cách làm một buổi tập 15 phút cho có hiệu quả, những việc tập được khi không cầm đàn, cách giảm trở ngại để bắt đầu nhanh, và cách giữ mạch khi có những tuần quá bận.
Vì sao người bận bỏ tập: thiếu chỗ cố định, không hẳn thiếu giờ
Hầu hết người đi làm có thể tìm ra mười lăm phút mỗi ngày nếu nhìn lại thời gian dùng điện thoại buổi tối. Vấn đề là mười lăm phút đó không tự xuất hiện. Khi việc tập phụ thuộc vào câu hỏi "tối nay có rảnh không", câu trả lời gần như luôn là "để mai".
Nhà tâm lý học Peter Gollwitzer nghiên cứu một cách đơn giản để thu hẹp khoảng cách giữa ý định và hành động, gọi là ý định thực thi: thay vì "tuần này sẽ tập đàn", bạn viết rõ "nếu – thì", ví dụ "khi ăn tối xong và rửa bát, thì ngồi vào đàn mười lăm phút". Các nghiên cứu về cách đặt kế hoạch này cho thấy nó giúp người ta thực hiện ý định thường xuyên hơn so với chỉ đặt mục tiêu chung.
Mấu chốt là gắn việc tập vào một sự kiện đã xảy ra đều đặn mỗi ngày: sau bữa tối, sau khi tắm, trước khi đi làm. Sự kiện đó trở thành tín hiệu, và bạn không phải quyết định lại mỗi ngày.
Lý do thứ hai là mệt mỏi sau giờ làm. Tối về bạn không còn sức cho một buổi tập căng thẳng, nên nếu hình dung buổi tập là bốn mươi lăm phút vất vả, bạn sẽ né. Buổi tập ngắn, có sẵn việc cụ thể, bắt đầu bằng thứ dễ, là buổi tập người mệt vẫn làm được.
Lịch tuần mẫu cho người đi làm
Lịch dưới đây giả định bạn có khoảng 15–20 phút các ngày thường và một khoảng dài hơn cuối tuần. Đổi ngày theo lịch làm việc của bạn.
| Ngày | Thời lượng | Nội dung chính |
|---|---|---|
| Thứ Hai | 15 phút | Khởi động ngắn, đọc và thử đoạn mới của bài đang học |
| Thứ Ba | 15 phút | Kỹ thuật cho chỗ khó nhất của đoạn mới, tập chậm với máy đếm nhịp |
| Thứ Tư | 15 phút | Đoạn mới ghép với đoạn trước; năm phút cuối chơi bài cũ cho vui |
| Thứ Năm | 10 phút hoặc nghỉ | Ngày nhẹ: chỉ chơi bài quen, hoặc nghe lại bản ghi tuần trước |
| Thứ Sáu | 15 phút | Kỹ thuật và đoạn khó; ghi lại tốc độ đạt được |
| Thứ Bảy | 40–60 phút, chia hai lần | Ôn cả bài, ghi âm, nghe lại, chọn việc cho tuần sau |
| Chủ nhật | Tuỳ ý | Chơi tự do, chơi cùng người thân, hoặc nghỉ |
Ngày thứ Năm cố ý nhẹ vì giữa tuần thường là lúc mệt nhất. Có một ngày nhẹ được lên kế hoạch tốt hơn là bỏ tập vì kiệt sức rồi cảm thấy có lỗi.
Buổi thứ Bảy là trục của cả tuần: bạn có thời gian chơi trọn bài và nghe lại, nên các buổi ngắn trong tuần chỉ cần tập trung vào từng mảnh nhỏ.
Một buổi tập 15 phút cho ra việc
Mười lăm phút đủ để tiến bộ nếu không bị phí. Cách làm dưới đây giúp mỗi phút đều có việc.
- Trước khi ngồi: xem lại dòng ghi chú cuối của buổi trước để biết hôm nay bắt đầu từ đâu. Việc này mất ba mươi giây và tiết kiệm năm phút lúng túng.
- Phút 0–2: khởi động bằng một thứ quen thuộc, một chuỗi hợp âm hay một gam chậm.
- Phút 2–10: làm đúng một việc đã ghi: một đoạn khó, một cặp chuyển hợp âm, một câu luyến. Tập chậm, có tiêu chí đạt.
- Phút 10–13: ghép đoạn đó vào ngữ cảnh, chơi cùng phần trước và sau.
- Phút 13–15: chơi một đoạn bạn thích, rồi ghi một dòng cho buổi sau.
Nếu hôm đó bạn thấy hứng và còn thời gian, cứ chơi tiếp. Nhưng đừng biến mười lăm phút thành điều kiện tối thiểu quá nặng; có những ngày năm phút là đủ để giữ mạch.
Những việc tập được khi không cầm đàn
Giờ đi xe buýt, giờ nghỉ trưa hay lúc chờ đợi là những khoảng thời gian nhỏ dùng được cho âm nhạc. Không thay được tập thật, nhưng làm buổi tập ngắn buổi tối hiệu quả hơn.
- Nghe kỹ bài đang tập: không phải nghe nền, mà nghe để đếm số ô nhịp, nhận ra chỗ chuyển hợp âm, chỗ người chơi lấy hơi.
- Hát nhẩm giai điệu: thuộc giai điệu trong đầu giúp tay tìm nốt nhanh hơn khi ngồi vào đàn.
- Vỗ hoặc gõ nhịp: vỗ nhẹ lên đùi tiết tấu của đoạn khó, đếm thầm theo phách.
- Đọc bản nhạc: đọc trước đoạn sắp tập, đánh dấu chỗ lạ, tra những ký hiệu chưa biết.
- Tập trong đầu: nhắm mắt hình dung ngón tay đi qua đoạn khó ở tốc độ chậm. Chỗ nào bạn không hình dung được rõ là chỗ bạn chưa thật sự thuộc.
- Học nhạc lý từng chút: mỗi ngày một khái niệm nhỏ, như một hợp âm mới hay một quãng, đọc trên điện thoại.
Khi đang lái xe hoặc đi xe máy, chỉ nên nghe, không đọc, không làm gì đòi hỏi mắt và tay. An toàn trên đường quan trọng hơn mọi bài tập.
Giảm trở ngại để bắt đầu nhanh
Đàn nằm sẵn, không cất trong bao. Mỗi bước phải làm trước khi chơi, như mở bao, lấy đàn, cắm điện, tìm bản nhạc, là một lý do để không bắt đầu. Đặt đàn trên giá ở chỗ dễ thấy; với đàn điện, để sẵn tai nghe cắm vào.
Kế hoạch có sẵn. Biết chính xác hôm nay tập gì giúp bạn vào việc ngay. Dòng ghi chú cuối buổi trước chính là kế hoạch đó.
Đồ nghề ở một chỗ. Máy chỉnh dây, phím gảy, máy đếm nhịp, sổ ghi để cạnh đàn, không phải đi tìm.
Tai nghe cho buổi tối. Ở chung cư hay nhà nhiều người, lo làm phiền là lý do bỏ tập phổ biến. Đàn điện với tai nghe, hoặc giữ những phần tập to cho giờ sớm hơn, giải quyết phần lớn chuyện này.
Ngưỡng bắt đầu thấp. Tự cho phép mình chỉ chơi hai phút. Phần lớn lần ngồi xuống "chỉ hai phút" sẽ kéo dài thành mười lăm phút, vì khó nhất là bắt đầu, không phải duy trì.
Những tuần quá bận: giữ mạch thay vì giữ tiến độ
Sẽ có tuần dự án dồn dập, đi công tác, con ốm, và mọi lịch tập đều đổ vỡ. Trong những tuần đó, mục tiêu không còn là tiến bộ mà là giữ mạch: đừng để khoảng cách với cây đàn kéo dài tới mức quay lại thấy như bắt đầu từ đầu.
Mức tối thiểu có thể chỉ là năm phút mỗi ngày chơi một chuỗi hợp âm hay một bài quen. Với người chơi đàn dây, năm phút này còn giữ cho đầu ngón không mềm lại. Nếu không có đàn bên cạnh, hãy dùng những việc tập không cần đàn ở trên.
Khi đi công tác dài ngày, một nhạc cụ nhỏ như ukulele, harmonica hay kalimba có thể đi cùng mà không chiếm nhiều chỗ, giữ cho tai và tay không rời âm nhạc. Không cần tập bài chính trên nhạc cụ khác; chỉ cần có chút âm nhạc mỗi ngày.
Khi tuần bận qua đi, quay lại lịch bình thường, đừng cố tập bù gấp đôi. Tập bù thường dẫn tới mỏi tay và một buổi tệ, làm bạn nản. Bắt đầu lại từ chỗ đã dừng, chấp nhận vài buổi đầu hơi cứng tay.
Đặt kỳ vọng vừa với quỹ thời gian
Người đi làm tập mười lăm đến hai mươi phút mỗi ngày tiến chậm hơn sinh viên nhạc tập vài tiếng, và điều đó hoàn toàn bình thường. So sánh với người có quỹ thời gian khác chỉ làm bạn nản.
Với lịch như trên, sau vài tháng nhiều người đã đệm hát được những bài quen với các hợp âm cơ bản, hoặc chơi được những bài piano đơn giản hai tay. Đó là mức đủ để chơi cùng bạn bè, gia đình, và là phần thưởng thật của việc học nhạc khi trưởng thành.
Chọn bài theo quỹ thời gian cũng quan trọng. Một bài dài, khó cần vài tháng để hoàn thiện với lịch ngắn có thể khiến bạn mất động lực giữa chừng. Xen kẽ bài khó với những bài ngắn hoàn thành được trong một hai tuần giúp bạn liên tục có cảm giác đã làm xong một việc.
Cuối cùng, hãy nhìn việc tập như một phần của nhịp sống, không phải một dự án phải hoàn thành. Mười lăm phút mỗi ngày trong vài năm đưa bạn đi xa hơn nhiều so với vài tháng tập hăng hái rồi bỏ.
Ví dụ giả định: ba tháng của một nhân viên văn phòng
Để hình dung những nguyên tắc trên chạy thế nào trong đời thật, hãy xem một ví dụ giả định. Một nhân viên văn phòng ở Đà Nẵng, làm việc tới sáu giờ chiều, muốn đệm guitar được vài bài hát quen cho buổi họp lớp cuối năm. Quỹ thời gian thật sự rảnh là khoảng hai mươi phút sau bữa tối và một buổi sáng thứ Bảy.
Tháng đầu, người đó gắn việc tập vào thói quen rửa bát xong thì ngồi vào đàn, để đàn sẵn trên giá cạnh bàn ăn. Mỗi tối chỉ làm một việc: tuần đầu tư thế và hai hợp âm, các tuần sau thêm dần hợp âm mới và một điệu quạt. Thứ Năm là ngày nhẹ, chỉ chơi lại những gì đã biết. Trên xe buýt, người đó nghe đi nghe lại bài định đệm và đếm số ô nhịp mỗi đoạn.
Tháng thứ hai có một tuần đi công tác, lịch tập vỡ; người đó chỉ nghe bài và vỗ nhịp trên đùi, rồi quay lại lịch cũ khi về. Tháng thứ ba, buổi thứ Bảy được dùng để ghi âm cả bài và nghe lại, phát hiện mình luôn ngắt nhịp ở một chỗ chuyển hợp âm, và dành các buổi tối tuần sau cho đúng chỗ đó.
Sau ba tháng, người đó đệm được hai bài trọn vẹn, chưa hoa mỹ nhưng đủ để cả nhóm hát theo. Không có buổi tập nào dài quá một tiếng; điều tạo ra kết quả là gần chín mươi buổi ngắn liên tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Mười lăm phút mỗi ngày có thật sự đủ để tiến bộ không?
Đủ, nếu mười lăm phút đó có mục tiêu cụ thể và được duy trì đều. Tiến độ sẽ chậm hơn người tập nhiều, nhưng vẫn rõ ràng sau vài tháng khi so bản ghi. Đều đặn quan trọng hơn thời lượng trong từng ngày.
Tập buổi sáng trước khi đi làm hay buổi tối tốt hơn?
Buổi sáng thường tỉnh táo hơn và ít bị việc khác chen vào, nhưng không phải ai cũng dậy sớm được. Buổi tối thuận tiện hơn với nhiều người nhưng dễ bị mệt. Chọn khung giờ mà bạn giữ được đều nhất, và gắn nó với một thói quen có sẵn.
Có nên học theo lớp nhóm buổi tối để có kỷ luật?
Lớp nhóm cho bạn lịch cố định và bạn học cùng, giúp giữ động lực. Nhưng chỉ học trên lớp mà không tập ở nhà thì tiến rất chậm. Nếu đi lớp, vẫn nên có những buổi tập ngắn ở nhà giữa các buổi học.
Tập đàn điện bằng tai nghe có khác tập đàn cơ nhiều không?
Để học nốt, nhịp và hai tay, đàn điện với tai nghe là đủ và rất hợp với người đi làm ở chung cư. Cảm giác phím và âm thanh có khác đàn cơ, nên nếu sau này muốn chơi đàn cơ, bạn sẽ cần thời gian làm quen thêm.
Làm sao để không cảm thấy có lỗi khi bỏ lỡ vài ngày?
Coi lịch tập là khung linh hoạt, không phải hợp đồng. Bỏ lỡ một hai ngày không làm mất gì đáng kể; điều quan trọng là quay lại vào ngày tiếp theo. Có sẵn một ngày nhẹ trong tuần cũng giúp giảm cảm giác thất bại.