Một buổi tập nhạc cụ hiệu quả thường gồm bốn phần theo thứ tự: khởi động vài phút cho tay và tai, kỹ thuật nhắm vào một kỹ năng cụ thể, bài đang học chiếm phần lớn thời gian, và chơi tự do những gì bạn thích để kết thúc. Với buổi 30 phút, tỷ lệ gợi ý là khoảng 3 – 7 – 15 – 5 phút. Trước khi bắt đầu, viết ra một câu: hôm nay bạn muốn làm được điều gì mà hôm qua chưa làm được.
Chia buổi như vậy giải quyết hai lỗi phổ biến nhất của người tự học: hoặc chỉ chơi đi chơi lại những bài đã thuộc vì dễ chịu, hoặc lao vào bài khó ngay từ phút đầu khi tay còn cứng. Phần dưới giải thích lý do của từng phần, đưa ra mẫu cho ba độ dài buổi tập và cách điều chỉnh khi bạn mệt hoặc khi sắp phải chơi trước người khác.
Bốn phần của một buổi tập và lý do của từng phần
Khởi động: cho cơ và tai sẵn sàng. Vài phút đầu không nhằm học gì mới. Bạn xoay cổ tay, duỗi ngón, rồi chơi một gam, một chuỗi hợp âm quen hoặc vài nốt dài thật chậm. Mục đích là tay ấm lên, tư thế vào nếp và tai bắt đầu nghe kỹ âm thanh của nhạc cụ. Người hát và người thổi sáo cần phần này nhiều hơn cả, vì dây thanh và môi rất dễ bị ép khi chưa sẵn sàng.
Kỹ thuật: một kỹ năng, một bài tập. Đây là phần bạn tách riêng một động tác khó ra để tập, chẳng hạn chuyển giữa hai hợp âm, luồn ngón khi chạy gam, đánh lưỡi khi thổi, hay giữ phách đều. Bài tập nên ngắn, lặp lại được và có tiêu chí rõ: ví dụ chuyển C sang G bốn lần liên tiếp không ngắt ở tốc độ 60.
Bài đang học: phần chính của buổi. Thời gian lớn nhất dành cho bài nhạc thật, vì đó là thứ cuối cùng bạn muốn chơi được. Nhưng ở đây cũng không chơi từ đầu tới cuối liên tục. Bạn khoanh vùng một đoạn khó, tập riêng, rồi ghép lại với đoạn trước và sau.
Chơi tự do: lý do bạn học nhạc. Năm phút cuối dành cho những gì bạn thích: một bài cũ đã thuộc, đệm hát một bài quen, hoặc ứng tác lung tung. Phần này giữ cho bạn nhớ rằng mình tập để được chơi, và kết thúc buổi bằng cảm giác tốt khiến bạn muốn quay lại ngày mai.
Mẫu chia buổi cho 20, 40 và 60 phút
Ba mẫu dưới đây giả định bạn đã qua tuần đầu làm quen nhạc cụ. Con số là phút; điều chỉnh theo nhạc cụ và trình độ của bạn.
| Phần | Buổi 20 phút | Buổi 40 phút | Buổi 60 phút |
|---|---|---|---|
| Khởi động | 2 | 4 | 5 |
| Kỹ thuật | 5 | 10 | 12 (có thể chia hai kỹ năng) |
| Bài đang học | 10 | 20 | 25, chia thành hai đoạn khó |
| Ôn bài cũ | bỏ qua | 3 | 8 |
| Chơi tự do | 3 | 3 | 5 |
| Nghỉ đứng dậy | không cần | 1 lần giữa buổi | 2 lần, sau mỗi khoảng 25 phút |
Buổi 20 phút bỏ phần ôn bài cũ vì thời gian quá ít; bạn có thể dành riêng một buổi mỗi tuần chỉ để ôn. Buổi 60 phút thì ngược lại, ôn bài cũ trở nên cần thiết để không quên những gì đã học vài tuần trước.
Nếu bạn chỉ có mười phút trong ngày, đừng cố nhét đủ bốn phần. Chọn một phần quan trọng nhất ở giai đoạn hiện tại, thường là kỹ thuật hoặc một đoạn khó của bài, và làm cho tử tế. Mười phút tập trung vào một việc vẫn có giá trị.
Viết mục tiêu buổi tập sao cho đo được
Khác biệt lớn nhất giữa "chơi đàn" và "tập đàn" nằm ở một câu viết ra trước buổi tập. "Hôm nay tập bài A" là một ý định mơ hồ; "hôm nay chơi được ô nhịp 9 đến 16 không dừng ở tốc độ 70" là một mục tiêu. Câu thứ hai cho bạn biết chính xác cần làm gì, và cuối buổi bạn biết mình đã làm được hay chưa.
Một mục tiêu tốt có ba thành phần: đoạn nào (ô nhịp, câu nhạc, cặp hợp âm), tiêu chí (không dừng, không rè, đều phách) và điều kiện (tốc độ bao nhiêu, chơi mấy lần liên tiếp). Đừng đặt quá nhiều; một mục tiêu cho phần kỹ thuật và một cho phần bài là đủ.
Nếu buổi tập kết thúc mà mục tiêu chưa đạt, đó không phải thất bại mà là thông tin. Có thể mục tiêu quá lớn so với một buổi, cần chia nhỏ hơn. Có thể tốc độ đặt quá cao. Ghi lại kết quả để buổi sau bắt đầu từ đúng chỗ đó thay vì từ đầu bài.
Một cách đơn giản để duy trì là giữ một cuốn sổ nhỏ ngay cạnh đàn. Mỗi buổi hai dòng: mục tiêu hôm nay, kết quả và việc cho buổi sau. Sau một tháng, cuốn sổ đó trở thành bằng chứng cụ thể nhất cho thấy bạn đã đi được bao xa.
Cách tập đoạn khó trong phần bài chính
Phần bài đang học là nơi nhiều người phí thời gian nhất, vì họ chơi từ đầu bài, vấp ở chỗ khó, rồi lại quay về đầu. Đoạn đầu được chơi hai mươi lần, đoạn khó chỉ được chạm tới vài lần. Trình tự dưới đây đảo ngược điều đó.
- Chơi qua cả bài một lần ở tốc độ thoải mái, đánh dấu những chỗ vấp. Không dừng lại sửa ở lần này.
- Chọn chỗ vấp quan trọng nhất, khoanh lại thành một đoạn ngắn, thường chỉ một đến hai ô nhịp.
- Tập riêng đoạn đó thật chậm, tay trái riêng và tay phải riêng nếu là đàn phím, cho tới khi chơi đúng ba lần liên tiếp.
- Mở rộng ra: thêm một ô nhịp phía trước và một ô phía sau, để chỗ khó được nối với ngữ cảnh của nó.
- Tăng tốc độ một chút, rồi lặp lại tiêu chí ba lần đúng liên tiếp.
- Cuối phần bài, chơi lại cả đoạn lớn chứa chỗ khó để kiểm tra xem nó đã nối liền chưa.
Trình tự này đặc biệt hiệu quả với những bài có một chỗ "tử thần" mà bạn luôn vấp, chẳng hạn một hợp âm chặn giữa hai hợp âm mở, hay một câu luyến nhanh trên sáo. Khi chỗ đó được tập riêng mười lần trong mỗi buổi, nó thường hết là chỗ khó sau một hai tuần.
Điều chỉnh buổi tập theo tình huống
Bốn phần là khung, không phải khuôn. Có những ngày bạn nên thay đổi tỷ lệ để buổi tập phù hợp với sức và mục đích.
- Ngày mệt, buồn ngủ: giữ khởi động, bỏ phần kỹ thuật nặng, tập bài ở tốc độ chậm và kéo dài phần chơi tự do. Một buổi nhẹ vẫn giữ được nhịp đều.
- Ngày tay hơi đau: rút ngắn hẳn, chuyển sang những việc ít tải như đọc bản nhạc, nghe lại bản ghi âm, tập nhịp bằng vỗ tay. Đau tăng lên thì dừng.
- Tuần trước khi chơi cho người khác nghe: giảm phần kỹ thuật, tăng số lần chơi trọn bài không dừng, kể cả khi có lỗi, để quen với việc chơi tiếp sau khi sai.
- Bắt đầu một bài mới: phần bài chính dành nhiều cho đọc, nghe và tập từng đoạn nhỏ; chưa cần chơi liền cả bài.
- Khi đang chán: đảo thứ tự, mở đầu bằng năm phút chơi tự do, rồi mới vào phần khác. Mục đích là được ngồi xuống với cây đàn.
- Khi có thêm thời gian bất ngờ: thêm một phần ôn bài cũ hoặc thử một kỹ thuật mới, thay vì kéo dài phần bài đến mức tay mỏi.
Lỗi thường gặp khi tự chia buổi tập
Khởi động quá lâu. Có người dành hai mươi phút chạy gam rồi hết hứng với bài chính. Khởi động là bước chuẩn bị, chỉ cần đủ để tay ấm và tai mở. Nếu bạn thật sự muốn tập gam lâu, hãy xếp nó vào phần kỹ thuật và đặt tiêu chí cho nó.
Phần kỹ thuật không liên quan gì tới bài đang học. Bài tập kỹ thuật có ích nhất khi nó giải quyết chính chỗ bạn đang vấp trong bài. Nếu bài đang kẹt ở chỗ chuyển F sang C, phần kỹ thuật hôm đó nên là chuyển F sang C, không phải một bài tập ngón chung chung lấy từ đâu đó.
Không bao giờ chơi trọn bài. Ngược lại với lỗi chơi từ đầu liên tục, một số người chỉ tập từng mảnh và chưa từng chơi bài từ đầu tới cuối. Họ sửa được từng chỗ nhưng không nối được, vì việc chuyển tiếp giữa các đoạn và giữ sức tới hết bài cũng là kỹ năng cần tập. Ít nhất một lần mỗi buổi, hoặc vài lần mỗi tuần, hãy chơi trọn bài dù chưa hoàn hảo.
Bỏ phần chơi tự do vì thấy "không có ích". Đây là phần giữ cho bạn tiếp tục tập trong nhiều tháng. Người tự học bỏ cuộc thường không phải vì thiếu kỹ thuật mà vì việc tập trở thành nghĩa vụ khô khan. Năm phút chơi cho vui là khoản đầu tư rẻ nhất cho động lực.
Hai phút cuối buổi: ghi lại và chuẩn bị cho ngày mai
Phần bị bỏ nhiều nhất trong một buổi tập lại là phần rẻ nhất: hai phút sau khi buông đàn. Lúc này trí nhớ về buổi tập còn tươi, bạn biết chính xác chỗ nào vừa trơn ra, chỗ nào vẫn vấp. Mười phút sau, khi đã quay sang việc khác, phần lớn chi tiết đó sẽ mờ đi.
Việc cần làm rất đơn giản. Ghi một dòng kết quả so với mục tiêu đầu buổi, một dòng về chỗ vẫn còn vấp, và một câu mục tiêu cho buổi sau. Câu cuối quan trọng nhất: ngày mai khi ngồi xuống, bạn không phải nghĩ "hôm nay tập gì" mà bắt tay vào luôn, và khởi đầu nhanh là một nửa lý do người ta duy trì được thói quen.
Cũng trong hai phút đó, chăm cây đàn một chút: lau dây và cần đàn bằng khăn khô để mồ hôi không làm dây gỉ, đậy nắp phím đàn, lau sáo và để khô trước khi cất. Nếu chỗ bạn ở có chỗ cố định cho đàn, hãy đặt đàn ở nơi dễ thấy và dễ cầm lên thay vì cất kỹ trong bao ở góc tủ. Nhiều người tự học nhận ra họ tập đều hơn hẳn chỉ vì cây đàn luôn nằm sẵn trên giá, cách tay vài bước.
Câu hỏi thường gặp
Có cần tập gam mỗi ngày không?
Không bắt buộc, nhưng gam là cách khởi động và luyện ngón gọn nhất cho đàn phím, sáo và nhiều nhạc cụ khác. Với người đệm hát bằng guitar, chuỗi hợp âm quen có thể thay cho gam. Quan trọng là bài khởi động phục vụ bài bạn đang học.
Một buổi nên tập mấy bài cùng lúc?
Người mới nên giữ một bài chính và một bài ôn. Khi đã quen, bạn có thể chạy song song hai bài ở hai giai đoạn khác nhau: một bài mới đang tập từng đoạn và một bài gần xong đang đánh bóng. Nhiều hơn thế thường làm mỗi bài chỉ được chạm qua loa.
Phần kỹ thuật lấy bài tập từ đâu?
Cách tốt nhất là tự rút ra từ bài đang học: tìm chỗ vấp, tách nó thành một động tác lặp lại được. Ngoài ra sách giáo trình cho người mới của từng nhạc cụ thường có các bài tập ngón, bài tập nhịp được sắp theo độ khó, đủ dùng trong năm đầu.
Tập theo video hướng dẫn thì có cần chia buổi không?
Vẫn nên. Video thường dạy một nội dung mới mỗi lần, nhưng bạn vẫn cần thời gian khởi động, thời gian tập riêng chỗ khó và ôn bài cũ. Coi video là nguồn bài mới cho phần bài chính, còn khung bốn phần là cách bạn sử dụng nó.
Nếu chỉ có thể tập cuối tuần thì chia thế nào?
Chia buổi cuối tuần thành hai hoặc ba lần cách nhau vài tiếng, mỗi lần đủ bốn phần ngắn, sẽ tốt hơn một buổi dài liền. Trong tuần, nếu được, dành năm phút mỗi tối cầm đàn chơi một chuỗi hợp âm để tay không quên.
Có nên dùng đồng hồ hẹn giờ khi tập không?
Có, nhất là khi mới bắt đầu. Hẹn giờ cho từng phần giúp bạn không sa đà vào phần dễ và không bỏ quên phần chơi tự do. Sau vài tuần, bạn sẽ có cảm giác thời gian tự nhiên và có thể dùng đồng hồ linh hoạt hơn.