Với người mới học, câu trả lời ngắn là: mua đàn cũ đáng cân nhắc khi bạn có người biết đàn đi cùng hoặc nhạc cụ đó ít bộ phận hỏng ngầm; còn nếu bạn mua một mình, chưa phân biệt được đàn tốt và đàn lỗi, thì một cây đàn mới tầm phổ thông, có bảo hành và đã được chỉnh sẵn thường là lựa chọn an toàn hơn. Đàn cũ rẻ hơn ở giá mua, nhưng nếu nó khó bấm, sai cao độ hay rè tiếng, người mới thường đổ lỗi cho bản thân và bỏ tập trước khi kịp nhận ra lỗi nằm ở cây đàn.
Mỗi nhạc cụ có một mức rủi ro khác nhau khi mua cũ. Guitar và ukulele dễ kiểm bằng mắt và tay; piano cơ có hàng nghìn chi tiết bên trong mà người ngoài nghề không nhìn thấy; đàn phím điện thì hỏng theo kiểu điện tử, có khi chỉ lộ ra sau vài tuần dùng. Bài này giúp bạn cân ba thứ: nhạc cụ nào, ngân sách bao nhiêu so với mức đàn bạn cần, và bạn chịu được rủi ro đến đâu.
Vì sao cây đàn đầu tiên quan trọng hơn người ta nghĩ
Người mới hay nghĩ đàn đầu tiên chỉ để tập, sau này giỏi mới cần đàn tốt. Lập luận này đúng một nửa. Đúng ở chỗ người mới chưa cần âm thanh đẹp tinh tế; sai ở chỗ người mới lại là người cần đàn dễ chơi nhất. Một tay chơi lâu năm có thể bấm được trên cây đàn dây cao, phím mòn, vì họ đủ lực và biết bù trừ. Người mới thì không: dây cao làm đau ngón gấp đôi, cần cong làm hợp âm rè dù bấm đúng, đàn lệch cao độ làm tai không nhận ra mình đang chơi đúng hay sai.
Trong giáo dục âm nhạc, những tuần đầu là giai đoạn dễ bỏ cuộc nhất vì công sức bỏ ra nhiều mà tiếng đàn chưa hay. Cây đàn khó chơi kéo dài giai đoạn này thêm. Vì vậy câu hỏi đúng không phải "mới hay cũ" mà là "cây nào chơi được dễ, giữ được cao độ và không có hỏng hóc sắp xảy ra trong tầm tiền của bạn". Một cây đàn cũ đạt ba điều đó tốt hơn một cây mới rẻ tiền mà dây cao, phím sắc cạnh. Ngược lại, một cây cũ trông đẹp mà cần đàn đã cong thì là khoản tiền mất trắng.
Cũng cần nói rằng đàn mới không mặc định là đàn tốt. Ở phân khúc rẻ nhất, nhiều cây đàn mới ra khỏi xưởng chưa được chỉnh cần, chỉnh độ cao dây, mài đầu phím. Đàn mới chỉ thật sự an toàn khi người bán chỉnh lại trước khi giao và cho đổi khi có lỗi kỹ thuật.
Nhạc cụ nào hợp mua cũ, nhạc cụ nào nên mua mới
Bảng dưới đây xếp các nhạc cụ phổ biến theo mức dễ kiểm khi mua cũ. Đây là xu hướng chung để bạn định hướng, không phải luật cứng; một cây đàn cụ thể vẫn phải kiểm từng chiếc.
| Nhạc cụ | Mua cũ | Chỗ hay hỏng ngầm | Lời khuyên cho người mới |
|---|---|---|---|
| Guitar thùng, guitar cổ điển | Khá hợp lý | Cần cong, mặt đàn phồng, ngựa đàn bong, phím mòn | Mua cũ được nếu biết kiểm hoặc có người đi cùng |
| Ukulele | Hợp lý | Phím lệch, dây cao, khoá dây lỏng | Đàn rẻ nên chênh lệch mới – cũ không lớn, cân nhắc mua mới |
| Piano cơ | Rủi ro cao nếu đi một mình | Chốt dây lỏng, bảng cộng hưởng nứt, búa mòn, mọt | Chỉ mua cũ khi có thợ lên dây hoặc người rành piano kiểm cùng |
| Piano điện, đàn phím điện | Trung bình | Phím chết, phím kêu lạch cạch, cảm biến lệch, loa rè, nguồn | Mua cũ được nếu thử đủ mọi phím và mọi cổng |
| Sáo trúc, harmonica | Không nên | Vệ sinh, vết nứt nhỏ khó thấy | Mua mới vì là nhạc cụ thổi, đặt sát miệng |
| Violin | Rủi ro cao | Cần lệch góc, nứt ẩn, cột hồn sai vị trí | Nên có giáo viên hoặc thợ đàn dây kiểm |
Điểm chung: nhạc cụ càng nhiều chi tiết bên trong mà mắt không thấy được, đàn cũ càng rủi ro với người mua không có chuyên môn. Nhạc cụ thổi thì ngoài chuyện hỏng còn có chuyện vệ sinh, nên phần lớn người chơi chọn mua mới.
Ưu điểm thật của đàn cũ
Cùng số tiền, bạn có thể với tới một mức đàn cao hơn. Đàn mất giá mạnh nhất trong vài năm đầu, sau đó giá đi ngang. Một cây đàn tầm trung đã qua tay người khác có khi ngang giá một cây mới tầm thấp, mà gỗ, phím và linh kiện tốt hơn hẳn.
Đàn gỗ đã "ổn định". Một cây guitar gỗ đã sống vài mùa nồm, vài mùa hanh ở Việt Nam mà không nứt, không cong là dấu hiệu nó đã quen khí hậu. Đàn mới nhập từ vùng khô về đôi khi mới lộ ra co ngót trong năm đầu.
Bán lại ít lỗ hơn. Nếu học vài tháng rồi bạn đổi ý, cây đàn cũ mua đúng giá thường bán lại được gần bằng tiền đã bỏ ra, còn đàn mới thì mất ngay một khoản khi bóc hộp.
Có thể thấy đàn hoạt động thật. Bạn được chơi đúng cây mình sẽ mang về, nghe đúng tiếng của nó, thay vì chọn theo ảnh hay mô tả.
Hợp với người đã biết chơi chút ít. Người đã tập được vài tháng nhận ra đàn khó bấm hay dễ bấm, tiếng rè từ đâu, nên tận dụng được ưu thế giá của đàn cũ tốt hơn người hoàn toàn mới.
Rủi ro của đàn cũ mà ảnh rao bán không cho thấy
Hỏng do khí hậu. Cần đàn cong, mặt đàn phồng hoặc lõm quanh ngựa, đường nứt chạy dọc thớ gỗ — những lỗi này có thể chỉnh, nhưng chi phí sửa có khi gần bằng tiền mua đàn.
Sửa chữa che giấu. Vết nứt đã dán keo rồi sơn phủ, ngựa đàn đã bị mài thấp tối đa để hạ dây, chốt dây piano đã được thay bằng cỡ to hơn. Người bán không phải lúc nào cũng kể.
Không có bảo hành. Mua của cá nhân thì gần như không có cam kết đổi trả. Lỗi điện tử ở đàn phím có khi chỉ hiện ra sau vài tuần.
Chi phí phát sinh ngay. Đàn cũ gần như luôn cần thay dây, lau dầu phím, có khi chỉnh cần hay lên dây lại; piano cơ chuyển nhà còn phải lên dây sau khi đặt ổn định.
Mua theo cảm xúc. Đàn cũ đẹp, kể chuyện hay, giá "chỉ hôm nay" làm người mua bỏ qua bước kiểm. Rủi ro lớn nhất thường không nằm ở cây đàn mà ở việc mua vội.
Năm câu hỏi để tự quyết định
Trả lời lần lượt năm câu này, bạn sẽ thấy mình nghiêng về bên nào mà không cần ai khuyên:
- Bạn học nhạc cụ gì? Đối chiếu với bảng ở trên. Nhạc cụ thổi và piano cơ khi đi một mình thì nghiêng hẳn về mua mới hoặc mua qua nơi có thợ kiểm.
- Bạn có người biết đàn đi cùng không? Một người đã chơi vài năm hoặc một thợ đàn đi kèm làm rủi ro đàn cũ giảm đi rất nhiều. Không có ai thì cộng thêm rủi ro vào bài toán.
- Bạn chắc chắn muốn học bao lâu? Nếu chỉ thử vài tháng, đàn cũ mua đúng giá dễ bán lại hơn. Nếu quyết tâm học lâu, khoản đầu tư vào đàn mới có bảo hành lại hợp lý.
- Ngân sách của bạn ở đâu so với mức đàn "dễ chơi"? Nếu số tiền chỉ đủ cho đàn mới loại rẻ nhất, đàn cũ tầm trung thường dễ chơi hơn. Nếu đã đủ cho đàn mới tầm trung, lợi thế của đàn cũ thu hẹp.
- Bạn có thời gian đi xem nhiều cây không? Mua cũ tốt cần xem vài cây, so sánh, thương lượng. Người bận rộn có khi tiết kiệm được nhiều hơn khi mua mới ở nơi chỉnh đàn sẵn.
Không có đáp án nào sai. Điều quan trọng là bạn quyết định dựa trên những câu hỏi này, chứ không dựa trên một lời quảng cáo hay một bài đăng giảm giá.
Nếu mua mới: tránh bẫy "đàn mới nhưng chưa chỉnh"
Mua mới không có nghĩa là xong việc. Ở tầm giá phổ thông, khác biệt lớn nhất giữa nơi bán tốt và nơi bán kém nằm ở khâu chỉnh đàn trước khi giao: với guitar là chỉnh cần, hạ độ cao dây ở lược đàn và ngựa đàn, kiểm đầu phím có sắc không; với đàn phím điện là kiểm mọi phím, mọi pedal, mọi cổng cắm. Trước khi trả tiền, bạn hỏi thẳng nơi bán có chỉnh không, và đề nghị được chơi chính cây sẽ giao chứ không phải cây trưng bày.
Điều thứ hai là điều kiện đổi trả và bảo hành. Bạn hỏi rõ lỗi nào được đổi, trong bao lâu, đàn gỗ nứt do khí hậu có tính là lỗi không. Nhiều nơi không bảo hành nứt gỗ vì cho rằng do người dùng bảo quản sai; biết trước để bạn chuẩn bị bảo quản từ ngày đầu.
Điều thứ ba là đừng bị cuốn vào bộ "combo" quá nhiều phụ kiện. Một số món như bao đàn tốt, máy lên dây, dây dự phòng là cần; những món khác có thể mua dần khi bạn đã biết mình thiếu gì.
Nếu mua cũ: ba nguyên tắc để không mua phải đàn hỏng
Nguyên tắc đầu tiên: xem đàn tận nơi, chơi thử, và mang theo người biết đàn. Ảnh và video chỉ cho thấy bề ngoài; độ cao dây, tiếng rè ở phím cao, độ vững của chốt dây hay độ nhạy phím chỉ kiểm được khi cầm trên tay. Nếu không có ai đi cùng, bạn chuẩn bị sẵn danh sách kiểm theo từng nhạc cụ, như các bài kiểm tra guitar cũ và piano cũ trong cùng chuyên mục này.
Nguyên tắc thứ hai: định giá đàn theo tình trạng thật, trừ đi chi phí sửa. Nếu đàn cần thay dây, chỉnh cần, thay bộ khoá, bạn hỏi thợ chi phí ước tính rồi trừ vào giá. Một cây đàn rẻ mà phải sửa nhiều đôi khi tốn hơn một cây đắt hơn chút nhưng chơi được ngay.
Nguyên tắc thứ ba: sẵn sàng bỏ đi. Đàn cũ không hiếm; nếu thấy dấu hiệu nghi ngờ như cần cong không chỉnh được, vết nứt chạy dài, người bán từ chối cho mở nắp đàn piano, bạn cứ cảm ơn rồi xem cây khác. Ví dụ giả định: một người mua guitar cũ vì giá hời mà bỏ qua chuyện dây ở phím cao bị rè, mang về mới biết cần đàn đã cong ngược, tiền chỉnh sửa cộng lại vượt cả chênh lệch so với đàn mới. Trường hợp như vậy gặp khá thường, và đều bắt đầu từ một lần ngại từ chối.
Câu hỏi thường gặp
Đàn cũ để lâu không chơi có sao không?
Đàn để lâu không chơi tự nó không hỏng, nhưng thường đi kèm bảo quản kém: dây gỉ, phím bẩn, cần đàn cong vì chịu lực căng dây mà không ai chỉnh, piano lâu không lên dây sẽ tụt cao độ nhiều. Bạn cần kiểm kỹ hơn và tính chi phí bảo dưỡng ban đầu vào giá mua.
Mua đàn cũ ở cửa hàng khác gì mua của cá nhân?
Cửa hàng thường đã kiểm, vệ sinh, thay dây, có khi cho đổi trả trong thời gian ngắn, nên giá cao hơn mua của cá nhân. Mua của cá nhân rẻ hơn nhưng bạn tự chịu mọi rủi ro. Người mới, không có ai đi cùng, nên ưu tiên nơi có cam kết bằng giấy hoặc tin nhắn rõ ràng.
Người mới có nên mua đàn đắt ngay từ đầu không?
Không cần. Thứ người mới cần là đàn dễ chơi và giữ được cao độ, mức này đạt được ở tầm giá phổ thông nếu đàn được chỉnh tốt. Đàn đắt hơn khác ở âm sắc và độ bền gỗ, những điều bạn cảm nhận rõ hơn sau vài tháng hay vài năm chơi.
Đàn cũ nhập khẩu đã qua sử dụng có tốt hơn đàn mới tầm thấp không?
Có thể tốt hơn về gỗ và linh kiện, nhưng đàn đi qua nhiều vùng khí hậu và nhiều lần vận chuyển nên tình trạng mỗi cây khác nhau rất xa. Không nên coi xuất xứ là bảo đảm; cây nào cũng phải kiểm như nhau.
Có nên thuê đàn trước khi mua không?
Với piano, thuê vài tháng là cách hay để chắc mình theo được việc học trước khi bỏ khoản tiền lớn, và để biết đàn đặt trong nhà bạn có ổn không. Với guitar hay ukulele, giá đàn thấp hơn nhiều nên người ta thường mua luôn, hoặc mượn đàn của bạn bè vài tuần.
Mua đàn cũ có cần làm giấy tờ gì không?
Mua bán giữa cá nhân thường chỉ cần thoả thuận. Bạn nên giữ lại tin nhắn mô tả tình trạng đàn, giá và cam kết của người bán nếu có, và với đàn giá trị cao thì ghi một tờ giấy mua bán đơn giản. Việc này hữu ích nếu sau đó phát hiện lỗi đã bị giấu.