Được nhờ chơi nhạc ở đám cưới bạn thân hay tiệc cuối năm của công ty là cơ hội biểu diễn phổ biến nhất của người chơi nghiệp dư. Khác với buổi diễn ở lớp nhạc, ở đây âm nhạc phục vụ sự kiện: khán giả đến để chung vui, ăn uống, trò chuyện, và tiết mục của bạn phải khớp với nhịp chung của buổi tiệc.
Muốn chơi suôn sẻ, bạn cần làm rõ ba thứ từ sớm: mình chơi ở phần nào, bao lâu và có ai quyết định danh sách bài; âm thanh do ai lo; và ai là người điều phối chương trình trong ngày, thường là MC. Phần lớn sự cố ở tiệc đến từ việc ba điều này không ai hỏi.
Bài này viết cho người được mời chơi với tư cách bạn bè, đồng nghiệp hay nhóm nhạc nghiệp dư, không phải ban nhạc chuyên nghiệp nhận hợp đồng. Các nguyên tắc vẫn dùng được nếu sau này bạn nhận chơi có thù lao.
Trước khi nhận lời: những câu cần hỏi
Đừng nhận lời chỉ vì được nhờ. Hỏi kỹ để biết việc có vừa sức và vừa thời gian chuẩn bị của mình không. Những câu nên hỏi người mời:
- Chơi ở phần nào của buổi tiệc: đón khách, trong nghi lễ, trong lúc ăn uống hay phần văn nghệ cuối? Mỗi phần đòi hỏi kiểu nhạc và thời lượng khác nhau.
- Tổng thời lượng bao lâu, chơi liền hay chia nhiều đợt?
- Cô dâu chú rể hoặc ban tổ chức có bài bắt buộc nào không, ví dụ bài cho lúc cô dâu bước ra hay bài truyền thống của công ty?
- Địa điểm ở đâu, trong nhà hay ngoài trời, có điện không, có mái che không nếu trời mưa?
- Nơi tổ chức có sẵn loa, micro, bàn trộn âm thanh không, ai vận hành?
- Ai là người điều phối chương trình trong ngày, có tổng duyệt không?
- Có ăn uống cho người chơi không, có chỗ để nhạc cụ không, giờ có mặt là mấy giờ?
Nếu thời gian chuẩn bị quá ngắn so với số bài được yêu cầu, hoặc người mời muốn những bài vượt sức bạn, hãy nói thẳng và đề xuất phương án nhỏ hơn: chơi ít bài hơn, chỉ chơi phần đón khách, hoặc chơi những bài bạn đã chắc. Từ chối một phần lịch sự tốt hơn nhận hết rồi làm hỏng ngày vui của người khác.
Chọn bài theo từng phần của buổi tiệc
Mỗi phần của buổi tiệc có không khí và mức chú ý của khách khác nhau. Chọn bài theo phần giúp âm nhạc hoà vào sự kiện thay vì chen ngang. Bảng dưới là gợi ý chung, cần điều chỉnh theo phong cách của từng đám cưới, từng công ty.
| Phần của buổi tiệc | Kiểu nhạc hợp | Âm lượng và cách chơi | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Đón khách | Nhạc nhẹ, không lời hoặc ít lời, giai điệu quen | Nhỏ, làm nền, không cần dừng giữa các bài | Khách đang chào hỏi, nhạc không được át tiếng nói chuyện |
| Nghi lễ, cô dâu bước ra | Bài do cô dâu chú rể chọn | Đúng thời điểm, đúng đoạn, theo hiệu lệnh của MC | Phải tập riêng phần mở đầu và chỗ dừng |
| Trong lúc ăn uống | Ballad, nhạc nhẹ, bài tình ca quen thuộc | Vừa phải, có thể có lời | Tránh bài quá buồn hoặc quá ồn |
| Văn nghệ, giao lưu | Bài vui, nhiều người thuộc, hát theo được | To hơn, có tương tác | Chuẩn bị bài để khách lên hát cùng nếu được mời |
| Tiễn khách | Bài nhẹ, ấm áp | Nhỏ dần | Có thể lặp lại bài đã chơi lúc đón khách |
Với tiệc công ty, hỏi trước về thành phần khách: có đối tác nước ngoài không, có nhiều người lớn tuổi không, công ty có bài hát truyền thống không. Với đám cưới, tôn trọng gu của cô dâu chú rể và gia đình hai bên; đám cưới là ngày của họ, không phải dịp để bạn trình diễn bài tủ.
Luôn chuẩn bị dư vài bài so với thời lượng, vì chương trình tiệc hay bị kéo dài, nhất là ở phần chờ khách đến đủ.
Âm thanh: tự mang hay dùng của nơi tổ chức
Đây là câu hỏi quyết định nhiều nhất chất lượng tiết mục. Nhiều nhà hàng tiệc cưới và khách sạn có sẵn hệ thống loa, micro và người vận hành. Khi đó, bạn cần biết hệ thống có nhận được tín hiệu từ nhạc cụ của bạn không, ví dụ guitar có cổng cắm, đàn phím điện cần dây cắm, hay phải đặt micro trước guitar thùng không có cổng.
Liên hệ trước với người vận hành âm thanh, nói rõ đội hình của bạn: mấy nhạc cụ, mấy giọng hát, nhạc cụ nào cần cắm, nhạc cụ nào cần micro. Xin thời gian chơi thử trước khi khách đến, dù chỉ mười lăm phút. Trong lúc chơi thử, chơi đúng đoạn to nhất và nhỏ nhất của chương trình để người vận hành chỉnh.
Nếu nơi tổ chức không có âm thanh, nhóm nhỏ có thể mang một loa di động có cổng cắm nhạc cụ và micro. Ở không gian nhỏ, đôi khi chơi mộc không khuếch đại lại hợp hơn, nhất là phần đón khách. Ngoài trời, tiếng đàn tan nhanh hơn trong nhà rất nhiều, nên gần như luôn cần khuếch đại.
Dù dùng hệ thống nào, mang theo dây cáp dự phòng, ổ cắm kéo dài, pin dự phòng cho thiết bị chạy pin. Tiệc ngoài trời cần thêm áo mưa hoặc tấm che cho thiết bị điện, và không đặt dây điện ở lối đi của khách.
Phối hợp với MC và ban tổ chức trong ngày
MC là người nắm nhịp chương trình. Tiết mục của bạn phải khớp với kịch bản của MC, không thể tự quyết. Trình tự phối hợp nên như sau:
- Xin kịch bản chương trình hoặc ít nhất danh sách các phần và giờ dự kiến, xác định chính xác các thời điểm bạn chơi.
- Gặp MC trước giờ tiệc, thống nhất từng điểm chuyển: MC giới thiệu xong thì bạn vào, hay bạn đang chơi nền thì MC nói chen vào và bạn nhỏ dần.
- Thống nhất tín hiệu: MC nhìn và gật nghĩa là kết bài, giơ tay nghĩa là chờ, v.v. Ở các thời điểm như cô dâu bước ra, cắt bánh, tín hiệu phải thật rõ.
- Cử một người trong nhóm luôn để mắt tới MC và người điều phối, kể cả khi đang chơi.
- Khi chương trình bị trễ, hỏi MC có cần chơi thêm để lấp không. Đây là lúc vài bài dự phòng phát huy tác dụng.
- Cuối buổi, chào MC và người vận hành âm thanh, thu dọn gọn gàng, kiểm tra không để quên dây, phụ kiện.
Nếu không có MC, hỏi người trong gia đình hoặc ban tổ chức ai sẽ ra hiệu cho bạn, và luôn có một người đầu mối duy nhất. Nhận chỉ đạo từ nhiều người cùng lúc là nguồn rối hay gặp ở đám cưới.
Lập kịch bản thời gian và phương án dự phòng
Một tờ kịch bản riêng cho nhóm, khác với kịch bản của MC, giúp mọi người biết mình phải làm gì ở từng thời điểm. Lập nó vài ngày trước tiệc theo các bước:
- Ghi giờ có mặt, giờ chơi thử âm thanh, giờ khách đến, và từng phần bạn chơi với giờ bắt đầu dự kiến.
- Với mỗi phần, ghi danh sách bài theo thứ tự, tông và người hát chính. In cỡ chữ to hoặc lưu trên máy tính bảng đặt trên giá nhạc.
- Đánh dấu bài nào có thể bỏ nếu chương trình bị rút ngắn, bài nào có thể thêm nếu phải kéo dài.
- Chuẩn bị phương án khi một người trong nhóm ốm hoặc kẹt việc: những bài một người vẫn chơi được, hoặc người nào có thể hát thay.
- Chuẩn bị phương án khi mất điện hoặc hỏng loa: vài bài chơi mộc được, ngồi gần khách hơn.
- Gửi kịch bản cho cả nhóm và cho người đầu mối của ban tổ chức, để hai bên cùng một thông tin.
Phương án dự phòng hầu như không phải dùng đến, nhưng có nó giúp cả nhóm bình tĩnh hơn khi chương trình tiệc thay đổi liên tục, điều gần như chắc chắn xảy ra ở đám cưới.
Trang phục, ứng xử và những chi tiết dễ quên
Hỏi về trang phục. Đám cưới có thể có tông màu chủ đạo, tiệc công ty có thể có chủ đề. Hỏi trước để không mặc trùng màu váy cô dâu hay lạc lõng giữa khách. Trang phục cần thoải mái khi ôm đàn, tay áo không vướng dây.
Không uống rượu bia trước và trong khi chơi. Khách có thể mời, nhưng ngay một chút cũng làm giảm độ chính xác và khả năng nghe nhịp. Từ chối khéo và để dành sau khi chơi xong.
Ăn nhẹ trước giờ chơi. Đến tiệc đói rồi chơi liền hai giờ dễ mệt và mất tập trung. Ăn nhẹ trước khi đến hoặc thống nhất với ban tổ chức giờ ăn cho người chơi.
Giữ thái độ khi bị khách yêu cầu bài lạ. Lịch sự nói bạn chưa chuẩn bị bài đó và đề xuất một bài cùng không khí. Nếu là bài bạn biết, hỏi người điều phối có chen vào được không trước khi chơi.
Hỏi trước về việc đăng ảnh, video. Một số gia đình không muốn hình ảnh đám cưới lên mạng. Hỏi trước nếu bạn định quay tiết mục của mình để đăng.
Bản quyền khi chơi bài của người khác ở sự kiện
Chơi một bài hát của người khác trước khán giả, kể cả ở tiệc, liên quan đến quyền của tác giả và những người nắm quyền đối với bài hát. Ở mức nguyên lý, quyền biểu diễn trước công chúng thuộc về chủ sở hữu quyền tác giả, và việc sử dụng ở sự kiện có thể cần xin phép hoặc trả tiền bản quyền tuỳ quy định và tuỳ hoàn cảnh.
Với tiệc gia đình riêng tư, đám cưới tổ chức trong phạm vi người thân, quy định có thể khác với sự kiện công cộng có bán vé hay sự kiện thương mại. Vì quy định thay đổi và phụ thuộc từng trường hợp, người tổ chức sự kiện lớn nên tìm hiểu tại tổ chức đại diện quản lý quyền tác giả âm nhạc hoặc hỏi người làm pháp lý. Nhà hàng, khách sạn tổ chức tiệc thường nắm rõ thủ tục này hơn người chơi.
Phần chi tiết về các lớp quyền trong một bài hát và trách nhiệm của bên tổ chức sự kiện thuộc phạm vi một chuyên trang về bản quyền; ở đây bạn chỉ cần nhớ: nếu chơi ở sự kiện công cộng hoặc có thu tiền, hỏi người tổ chức về việc xin phép bản quyền, và nếu định quay lại tiết mục để đăng lên mạng, hãy đọc quy định của nền tảng.
Câu hỏi thường gặp
Được nhờ chơi đám cưới bạn thân mà chưa từng biểu diễn thì có nên nhận?
Có thể nhận phần nhẹ nhất, như chơi nhạc nền đón khách vài bài, với điều kiện còn ít nhất vài tuần để chuẩn bị. Tránh nhận phần quan trọng như bài cho cô dâu bước ra nếu chưa có kinh nghiệm, vì áp lực rất lớn và không có cơ hội làm lại.
Nên chơi mộc hay dùng loa ở tiệc đón khách?
Ở không gian trong nhà nhỏ, khách không đông, chơi mộc guitar hoặc đàn phím có loa nhỏ là đủ. Ở sảnh tiệc lớn, sân vườn, hoặc khi có hơn vài chục khách nói chuyện, cần khuếch đại ở mức vừa để tiếng đàn đến được mọi góc nhưng không át tiếng trò chuyện.
Tiệc công ty muốn cả nhóm nhân viên cùng biểu diễn thì nên chọn bài thế nào?
Chọn bài nhiều người thuộc, giai điệu đơn giản, quãng hẹp để ai cũng hát được, và có điệp khúc lặp lại. Tông chọn theo đa số giọng, thường hơi thấp hơn bản thu gốc. Một hai người chơi nhạc cụ đệm, những người khác hát hoặc gõ nhịp.
Có nên nhận thù lao khi chơi đám cưới cho bạn bè?
Tuỳ thoả thuận giữa hai bên. Nhiều người chơi như một món quà cưới; người khác nhận một khoản bù chi phí đi lại, thuê thiết bị. Điều quan trọng là nói rõ từ đầu để không ai khó xử sau ngày cưới.
Đang chơi thì MC muốn dừng đột ngột, xử lý thế nào?
Kết bài ở cuối câu hoặc cuối ô nhịp gần nhất, hạ âm lượng dần nếu được, không dừng cắt ngang giữa nốt. Đây là lý do nên thống nhất trước với MC tín hiệu kết bài và luôn có một người trong nhóm để mắt tới MC.
Chơi ngoài trời thì nhạc cụ cần lưu ý gì?
Tránh để nhạc cụ dưới nắng trực tiếp hoặc nơi sương đêm, vì nhiệt và độ ẩm thay đổi làm dây đàn lệch tông và có thể ảnh hưởng thân đàn gỗ. Mang theo khăn lau, áo che mưa cho thiết bị, và lên dây lại sau khi đàn đã quen nhiệt độ ngoài trời.