Khi mới mua đàn, bạn chỉ cần một nhóm nhỏ phụ kiện để tập được đúng và giữ đàn an toàn: với guitar và ukulele là bao đàn có đệm, máy lên dây, vài móng gảy và một bộ dây dự phòng; với piano điện là ghế ngồi đúng chiều cao, pedal vang dạng thật và một tai nghe kín. Những thứ còn lại có thể mua dần khi bạn biết mình thật sự thiếu gì.
Nhiều bộ "combo cho người mới" kèm theo hàng chục món, một nửa số đó nằm im trong ngăn kéo. Ngược lại, có vài món rẻ tiền mà người mới hay bỏ qua, như ẩm kế hay khăn lau dây, lại giúp cây đàn sống lâu hơn nhiều năm. Bài này chia phụ kiện thành ba nhóm theo nhạc cụ để bạn mua đúng thứ tự.
Nguyên tắc chọn phụ kiện: phục vụ việc tập, rồi mới đến tiện nghi
Phụ kiện đáng mua trước tiên là thứ ảnh hưởng trực tiếp đến việc tập. Đàn lệch dây thì tai bạn học sai cao độ, nên máy lên dây đứng đầu danh sách. Ghế piano sai chiều cao làm cổ tay gập, tập lâu dễ đau, nên ghế đứng đầu danh sách của người học phím. Pedal vang dạng nút vuông nhỏ đi kèm nhiều đàn điện trượt trên sàn và không cho bạn tập nhấn pedal đúng, nên đáng thay sớm.
Nhóm thứ hai là phụ kiện bảo vệ đàn: bao đàn có đệm, chân đàn hoặc giá treo đúng cách, ẩm kế, khăn lau. Chúng không làm bạn chơi hay hơn ngay, nhưng một lần đàn đổ vì dựa vào tường, hay một mùa nồm không kiểm soát, có thể làm hỏng cây đàn bạn mới mua.
Nhóm thứ ba là phụ kiện mở rộng: capo, dây đeo, bộ thu âm, loa, giá nhạc, phần mềm. Bạn chỉ cần khi bài tập đòi hỏi. Người mới mua sẵn tất cả thường không phân biệt được thứ nào thật sự hữu ích, và đôi khi chọn sai loại vì chưa biết nhu cầu của mình.
Guitar và ukulele: ba nhóm phụ kiện
Bảng dưới áp dụng cho guitar thùng, guitar cổ điển và ukulele. Với guitar điện, bạn cần thêm loa tập và dây cáp ngay từ đầu.
| Phụ kiện | Nhóm | Vì sao | Lưu ý khi chọn |
|---|---|---|---|
| Máy lên dây kẹp đầu cần | Mua ngay | Lên dây nhanh, chính xác, không bị tiếng ồn xung quanh làm nhiễu như ứng dụng điện thoại | Chọn loại hiển thị rõ, kẹp chắc, không làm xước sơn |
| Bao đàn có đệm | Mua ngay | Bảo vệ khi di chuyển và cất giữ, giữ độ ẩm ổn định hơn để trần | Đệm dày vừa phải, khoá kéo chắc, có quai đeo hai vai nếu đi xe máy |
| Móng gảy (pick) | Mua ngay (guitar thùng) | Đệm hát dây sắt dễ đều tiếng hơn bằng móng mỏng đến vừa | Mua vài độ dày khác nhau để thử; guitar cổ điển và ukulele thường chơi bằng ngón |
| Dây dự phòng | Mua ngay | Dây đứt lúc đang tập là chuyện thường, nhất là dây mảnh nhất | Đúng loại dây sắt hay nylon, đúng cỡ đàn |
| Khăn lau mềm | Mua ngay | Lau mồ hôi trên dây sau khi chơi giúp dây lâu gỉ | Khăn sợi mịn, không xơ |
| Ẩm kế nhỏ | Mua sớm | Biết độ ẩm thật trong phòng, trong hộp đàn để xử lý đúng | Loại điện tử nhỏ đặt được trong bao đàn |
| Chân đàn hoặc giá treo tường | Mua sớm | Đàn có chỗ đứng vững, không dựa tường, không nằm đất | Giá treo đặt ở tường trong, không sát cửa sổ, không dưới cửa gió điều hoà |
| Capo | Mua dần | Đổi tông bài để hát vừa giọng mà giữ thế bấm quen | Kẹp đều lực, không kéo lệch dây |
| Dây đeo | Mua dần | Cần khi đứng chơi hoặc biểu diễn | Đàn phải có chốt đeo hoặc lắp thêm |
| Bộ thu âm, loa | Chưa cần | Chỉ cần khi chơi cùng ban nhạc hoặc biểu diễn | Lắp thêm sau cũng được |
Nhìn vào bảng, nhóm "mua ngay" chỉ khoảng năm món, chi phí thường nhỏ so với tiền đàn. Đó là khoản đáng chi nhất trong năm đầu.
Piano điện và đàn phím: những món đổi trải nghiệm tập nhiều nhất
Ghế chỉnh được độ cao. Khi ngồi, khuỷu tay ngang hoặc cao hơn mặt phím một chút, cổ tay không gập lên hay gục xuống. Ghế ăn cơm hay ghế văn phòng xoay thường sai chiều cao hoặc lắc lư. Người trong nhà có chiều cao khác nhau thì ghế chỉnh được càng cần.
Pedal vang dạng thật. Pedal nhỏ hình vuông đi kèm nhiều đàn điện hay trượt khỏi chỗ và không có hành trình như pedal piano, nên khó tập nhấn trễ và nhấn nửa. Một pedal dạng bàn đạp có đế chống trượt giúp bạn tập đúng ngay từ đầu.
Tai nghe kín. Ở chung cư, tai nghe giúp bạn tập buổi tối mà không phiền hàng xóm. Chọn loại chụp kín tai, đeo lâu không đau, dây đủ dài; nghe ở âm lượng vừa phải để bảo vệ thính giác.
Chân đàn vững. Chân đàn chữ X gọn và rẻ nhưng hay rung khi chơi mạnh; chân dạng bàn hoặc khung chữ Z vững hơn. Mặt phím cần ở độ cao phù hợp với ghế, và không lắc khi bạn bấm.
Giá nhạc và đèn. Nếu đàn không có giá nhạc chắc chắn, một giá đứng giúp bạn đặt sách ở tầm mắt, tránh cúi cổ. Đèn đủ sáng giảm mỏi mắt khi đọc nốt buổi tối.
Khăn phủ chống bụi. Bụi lọt vào khe phím theo thời gian gây phím kêu và tiếp xúc kém. Khăn phủ rẻ tiền nhưng bảo vệ tốt khi đàn để lâu không dùng.
Những món người mới hay mua nhưng ít khi dùng
Danh sách này không có nghĩa các món sau vô ích, chỉ là chưa cần trong vài tháng đầu. Mua sớm thường là mua sai loại:
- Bộ móng gảy hàng chục chiếc đủ màu, đủ độ dày: vài chiếc là đủ để bạn thử và tìm loại hợp tay.
- Bộ thay dây chuyên dụng nhiều món: một chiếc quay khoá dây và một kìm cắt nhỏ là đủ cho việc thay dây ở nhà.
- Dầu dưỡng phím, chất đánh bóng nhiều loại: dầu phím chỉ dùng vài lần mỗi năm cho phím gỗ không phủ sơn, dùng nhiều quá có hại hơn có lợi.
- Máy tạo hiệu ứng, bàn trộn âm cho người chơi guitar thùng ở nhà: chưa cần cho đến khi bạn chơi cùng người khác.
- Các thiết bị tập ngón dạng lò xo: bằng chứng về lợi ích so với tập trên đàn không rõ ràng, và tập sai lực có thể gây đau cổ tay.
- Giá đỡ điện thoại gắn đàn, đèn trang trí: tiện nhưng không ảnh hưởng việc học.
Một cách mua hiệu quả: đặt một khoản nhỏ riêng cho phụ kiện, mua nhóm cần ngay, rồi ghi lại những lúc bạn thấy "giá mà có món này" trong một tháng đầu. Danh sách đó chính là thứ nên mua tiếp.
Nhạc cụ nhỏ: phụ kiện tối thiểu cho từng loại
Kalimba. Cần một chiếc búa lên dây nhỏ (thường đi kèm đàn) và máy lên dây. Phím kim loại nhạy với mồ hôi, nên lau sau khi chơi. Một túi vải có đệm giúp phím không bị cong khi mang theo.
Harmonica. Một hộp đựng cứng để kèn không bám bụi và không bị đè. Không rửa kèn dưới vòi nước như rửa cốc; sau khi thổi chỉ cần gõ nhẹ cho hơi nước thoát ra rồi để khô tự nhiên.
Cajon. Một tấm lót chống trượt dưới đáy nếu sàn trơn, và đệm ngồi mỏng nếu bạn ngồi lâu. Cajon dùng dây hoặc lò xo bên trong để tạo tiếng rè đặc trưng, nên tránh để chỗ ẩm.
Melodica. Ống thổi dài đi kèm giúp đặt đàn lên bàn chơi như đàn phím; một khăn để lau nước đọng sau khi thổi. Mỗi người nên dùng ống thổi riêng.
Ukulele. Giống guitar ở nhóm cần ngay: máy lên dây, bao đàn, dây dự phòng. Dây ukulele mới giãn nhiều trong vài ngày đầu, nên không cần mua máy lên dây đắt mà cần lên dây thường xuyên.
Phụ kiện để bảo quản: rẻ mà cứu được cây đàn
Ở khí hậu Việt Nam, nhất là miền Bắc với mùa nồm và những đợt hanh khô, độ ẩm là thứ làm hỏng đàn gỗ nhiều nhất. Một ẩm kế điện tử nhỏ cho bạn biết căn phòng đang ẩm đến mức nào, thay vì đoán qua cảm giác. Khi biết con số, bạn mới quyết định được nên bật máy hút ẩm, cất đàn vào bao, hay thêm gói giữ ẩm.
Gói hút ẩm và gói giữ ẩm hai chiều đặt trong bao hoặc hộp đàn giúp ổn định độ ẩm quanh cây đàn. Loại hút ẩm một chiều như gói hạt chống ẩm dùng được trong mùa nồm, nhưng để trong hộp kín quá lâu có thể làm đàn khô quá mức; vì vậy luôn đặt ẩm kế cùng để theo dõi.
Với guitar và ukulele, hộp cứng giữ khí hậu ổn định tốt hơn bao mềm, nhưng nặng và cồng kềnh. Nếu đàn chủ yếu ở nhà, bao có đệm kết hợp với phòng được kiểm soát độ ẩm đã đủ. Với piano điện, khăn phủ và vị trí đặt khô ráo là hai việc quan trọng nhất; chi tiết bảo quản từng loại đàn có trong các bài riêng của chuyên mục.
Chọn nơi mua phụ kiện và tránh hàng kém chất lượng
Phụ kiện nhỏ như móng gảy, khăn, capo thì mua ở đâu cũng không khác nhiều. Riêng dây đàn, máy lên dây và bao đàn thì chất lượng chênh lệch rõ. Dây đàn kém chất lượng nhanh gỉ, khó giữ cao độ, có khi lệch cao độ giữa các phím dù đàn tốt; máy lên dây kém phản hồi chậm, sai lệch; bao đàn mỏng gần như không chống va đập.
Cách giảm rủi ro là mua ở nơi bán nhạc cụ có người chơi đàn tư vấn, đọc kỹ mô tả về chất liệu và kích thước, so khớp với cây đàn của bạn. Với dây đàn, ghi lại loại dây đang dùng và cảm giác của bạn sau mỗi lần thay, sau vài lần bạn sẽ biết mình hợp loại nào.
Cuối cùng, phụ kiện không thay được việc tập. Một máy lên dây và mười lăm phút tập mỗi ngày đem lại nhiều hơn một túi phụ kiện đắt tiền mà cây đàn vẫn nằm trong bao.
Câu hỏi thường gặp
Dùng ứng dụng lên dây trên điện thoại thay máy lên dây được không?
Được, nhất là khi phòng yên tĩnh. Ứng dụng nghe qua micro nên dễ bị nhiễu khi có tiếng ồn, còn máy kẹp đầu cần đo rung động trực tiếp nên chính xác hơn ở nơi ồn. Nhiều người dùng ứng dụng lúc đầu rồi mua máy kẹp khi đi tập cùng người khác.
Móng gảy dày hay mỏng thì hợp người mới?
Người mới đệm hát trên guitar thùng thường thấy móng mỏng đến vừa dễ quạt đều và ít vướng dây. Móng dày cho tiếng chắc hơn và hợp chơi nốt đơn, nhưng đòi hỏi kiểm soát tốt hơn. Mua vài độ dày, thử mỗi loại vài ngày rồi chọn.
Có cần mua hộp cứng cho guitar ngay từ đầu không?
Không bắt buộc nếu đàn chủ yếu ở nhà và bạn ít đi xa. Hộp cứng đáng giá khi bạn thường mang đàn trên xe máy, gửi xe khách hoặc đi máy bay, hoặc khi đàn có giá trị cao và mặt gỗ nguyên tấm nhạy với độ ẩm.
Máy đếm nhịp có cần mua riêng không?
Thường không cần. Đa số đàn phím điện có sẵn máy đếm nhịp, và điện thoại cũng có nhiều ứng dụng đếm nhịp miễn phí. Máy đếm nhịp rời chỉ tiện khi bạn muốn tập không dùng điện thoại để tránh bị xao nhãng.
Mua ghế piano loại nào cho trẻ con và người lớn dùng chung?
Chọn ghế chỉnh được độ cao trong một khoảng đủ rộng, chắc chắn, không xoay. Trẻ nhỏ chân chưa chạm sàn thì kê thêm một bục để chân, giúp con ngồi vững và không đung đưa chân khi tập.
Capo có làm hỏng cần đàn không?
Capo dùng đúng cách không làm hỏng đàn. Nên tháo capo khi không chơi để tránh lực ép lâu lên cần và dây, và kẹp sát sau phím chứ không kẹp đè lên phím để dây không bị lệch cao độ.