Tự học guitar hoàn toàn khả thi nếu mục tiêu của bạn là đệm hát các bài phổ thông và bạn có kỷ luật tự tập, tự soi lỗi. Học với thầy đáng tiền hơn khi bạn muốn chơi cổ điển, fingerstyle, đọc nốt nhạc, hoặc khi đã tự học vài tháng mà bị kẹt, hay có dấu hiệu đau tay do sai tư thế.
Câu trả lời thực tế của nhiều người lại nằm ở giữa: tự học là chính, thỉnh thoảng có người chơi giỏi hoặc giáo viên xem tay và sửa lỗi. Bài này so sánh các cách học theo những tiêu chí cụ thể, rồi đưa ra dấu hiệu để biết khi nào nên đổi cách.
So sánh bốn cách học guitar phổ biến
Chi phí ở đây chỉ so tương đối, vì mức thực tế khác nhau nhiều tùy nơi và người dạy.
| Tiêu chí | Tự học qua video, tài liệu | Học nhóm (lớp, câu lạc bộ) | Học kèm riêng | Học trực tuyến có người dạy |
|---|---|---|---|---|
| Chi phí tương đối | Thấp nhất | Vừa | Cao nhất | Vừa tới cao |
| Được sửa lỗi tư thế | Không, phải tự soi | Có, nhưng ít thời gian cho mỗi người | Có, sát nhất | Có, qua camera, khó thấy hết góc |
| Tốc độ theo ý mình | Hoàn toàn | Theo nhịp chung của lớp | Theo bạn | Theo bạn |
| Lịch học linh hoạt | Tuyệt đối | Cố định | Thỏa thuận được | Linh hoạt hơn học trực tiếp |
| Động lực, kỷ luật | Tự lo hoàn toàn | Có bạn cùng học, dễ duy trì | Có người kiểm tra mỗi buổi | Có người kiểm tra |
| Lộ trình bài bản | Phải tự xếp, dễ nhảy cóc | Có giáo trình | Có, cá nhân hoá | Có |
| Cơ hội chơi cùng người khác | Ít | Nhiều | Ít | Ít |
Không có cột nào thắng ở mọi dòng. Điều đáng hỏi là: điểm yếu của mình nằm ở dòng nào? Người thiếu kỷ luật cần lớp nhóm hoặc thầy; người lịch làm việc thất thường cần sự linh hoạt; người hay đau tay cần ai đó nhìn tư thế.
Tự học: làm được gì và hay vấp ở đâu
Đủ cho phần lớn nhu cầu đệm hát. Hợp âm mở, điệu quạt và rải cơ bản, chuyển hợp âm, lên dây đều có tài liệu và video hướng dẫn rất nhiều, nhiều nguồn chất lượng tốt. Người tự học có kỷ luật hoàn toàn đệm được nhiều bài sau vài tháng.
Vấp đầu tiên là lỗi tư thế không ai thấy. Cổ tay gập, ngón cái bóp, vai nhô — những lỗi này không gây khó ngay mà tích lại thành rè dai dẳng hoặc đau. Video không nhìn thấy bạn; nếu không tự quay lại để soi, lỗi sẽ ở đó nhiều tháng.
Vấp thứ hai là học nhảy cóc. Mạng có quá nhiều bài, người tự học dễ xem theo gợi ý, nhảy từ hợp âm cơ bản sang solo phức tạp, rồi quay lại vì không chơi nổi. Một lộ trình rõ ràng, như lộ trình ba tháng ở chuyên mục này, giúp tránh điều đó.
Vấp thứ ba là không ai kiểm tra. Không có buổi học kế tiếp nào chờ, nên một tuần bận là đủ làm việc tập dừng hẳn. Người tự học thành công thường tự tạo kiểm tra: ghi chép, thu âm định kỳ, hẹn bạn bè chơi cùng.
Mẹo cho người tự học. Quay video tay mình mỗi tuần, chọn một nguồn hướng dẫn chính thay vì nhiều nguồn chồng chéo, và tìm một người chơi lâu năm sẵn lòng xem bạn đàn vài phút mỗi tháng.
Học với thầy: thật sự có lợi ở đâu
Sửa lỗi ngay từ gốc. Một người dạy có kinh nghiệm nhìn tay bạn vài giây là thấy cổ tay đang gập hay ngón trỏ đang đặt sai chỗ. Sửa ở tuần thứ hai rẻ hơn rất nhiều so với sửa ở tháng thứ sáu.
Lộ trình được cá nhân hoá. Thầy chọn bài vừa sức, biết khi nào bạn sẵn sàng học hợp âm chặn, khi nào nên thêm điệu mới. Bạn tốn ít thời gian hơn để tự hỏi "giờ học gì tiếp".
Cần thiết với một số hướng đi. Guitar cổ điển với kỹ thuật ngón tay phải bài bản, đọc bản nhạc, chuẩn bị cho các kỳ thi cấp độ — những hướng này khó tự học đúng, vì chi tiết kỹ thuật nhỏ quyết định nhiều.
Trách nhiệm mỗi tuần. Biết có buổi học sắp tới, hầu hết người học tập đều hơn. Với người lớn đi làm, đây có khi là lợi ích lớn nhất.
Giới hạn. Học với thầy không thay được việc tự tập. Một buổi học mỗi tuần chỉ có tác dụng khi giữa các buổi bạn tập đều đặn. Ngoài ra chi phí và lịch cố định là hai rào cản thật với nhiều người.
Dấu hiệu bạn nên tìm thầy hoặc người hướng dẫn
Nếu đang tự học và gặp một trong những điều dưới đây, đó là lúc cân nhắc có người xem tay, dù chỉ vài buổi:
- Đau cổ tay, vai, ngón cái kéo dài, không phải đau đầu ngón trong tuần đầu. Thường do tư thế, rất khó tự phát hiện nguyên nhân.
- Một hợp âm rè mãi nhiều tuần dù đã thử mọi cách đọc được.
- Chững lại vài tháng, không biết học gì tiếp, thấy mọi bài hoặc quá dễ hoặc quá khó.
- Muốn chuyển hướng sang cổ điển, fingerstyle, đọc nốt, hay chơi trong ban nhạc.
- Mất động lực vì tập một mình quá lâu.
- Chuẩn bị chơi trước người khác lần đầu và muốn có người nghe góp ý.
Không cần học dài hạn ngay. Một vài buổi kèm để sửa tư thế và vạch lộ trình, rồi quay lại tự học, là cách nhiều người lớn chọn vì cân bằng được chi phí và hiệu quả.
Người hướng dẫn cũng không nhất thiết phải là giáo viên chuyên nghiệp. Một người bạn chơi đàn lâu năm, chơi đúng tư thế và sẵn lòng xem bạn đàn mười lăm phút, đôi khi đã đủ để chỉ ra lỗi mà bạn tìm mãi không thấy.
Đánh giá một buổi học thử
Khi thử một lớp nhóm, một người dạy kèm hay một khoá trực tuyến, bạn có thể dựa vào những câu hỏi sau thay vì chỉ dựa vào lời giới thiệu:
- Người dạy có hỏi mục tiêu của bạn không? Muốn đệm hát, chơi cổ điển hay chơi ban nhạc — lộ trình khác nhau. Dạy một giáo trình chung cho mọi người là dấu hiệu chưa tốt.
- Có sửa tư thế ngay từ đầu không? Một người dạy cẩn thận sẽ để ý cách bạn ngồi, cầm đàn trước khi dạy hợp âm.
- Giải thích có dễ hiểu không? Bạn có hiểu vì sao phải làm một động tác, hay chỉ được bảo "cứ làm theo"?
- Có giao bài tập cụ thể cho tuần sau không? Bài tập rõ ràng, đo được là dấu hiệu của một lộ trình nghiêm túc.
- Không khí buổi học thế nào? Bạn có thấy thoải mái khi chơi sai trước người dạy không? Học nhạc cần được sai mà không ngại.
- Lớp nhóm có bao nhiêu người, có chia trình độ không? Lớp quá đông thì người dạy khó xem tay từng người.
Với người lớn, lớp ở nhà văn hoá, câu lạc bộ guitar của trường hay công ty cũng là lựa chọn đáng cân nhắc, vì thường có không khí chơi cùng nhau. Dù chọn ở đâu, đánh giá theo những câu hỏi trên thay vì theo quảng cáo.
Học từ video sao cho thật sự tiến bộ
Video là nguồn học chính của phần lớn người tự học guitar hiện nay. Xem nhiều không đồng nghĩa với học được nhiều; một vài thói quen sau giúp biến giờ xem thành giờ tiến bộ:
- Chọn một nguồn chính có lộ trình và đi theo thứ tự, thay vì xem theo gợi ý tự động. Các nguồn khác chỉ dùng để tra thêm khi một chỗ chưa hiểu.
- Xem một lần, tập nhiều lần. Một video năm phút có thể đủ cho cả tuần tập. Tắt video đi và tự làm, chỉ mở lại khi cần kiểm tra.
- Giảm tốc độ phát ở đoạn kỹ thuật khó để nhìn rõ tay người hướng dẫn, và để ý cả những gì họ không nói: tư thế ngồi, cách đặt ngón cái, độ thả lỏng của vai.
- Quay lại tay mình cùng góc với video rồi đặt cạnh nhau để so. Đây là cách gần nhất với việc có người sửa lỗi.
- Ghi chú ngắn sau mỗi video: một điều cần nhớ, một bài tập cần làm. Không có ghi chú, nội dung trôi đi rất nhanh.
- Cẩn thận với lời hứa "chơi được trong vài ngày". Những video như vậy thường bỏ qua phần nền, khiến người mới tưởng mình chậm.
Nếu học theo video mà muốn chia sẻ bản cover lên mạng, nên tìm hiểu quy định bản quyền của bài hát và của nền tảng đăng tải. Đây là chuyện nên biết sớm, trước khi đăng clip đầu tiên.
Mô hình kết hợp mà nhiều người lớn chọn
Với người lớn đi làm, cách học thực tế nhất thường là kết hợp. Hằng ngày tự tập theo một lộ trình rõ, dùng video và tài liệu để học kỹ thuật mới. Mỗi tháng một hai lần, nhờ một người chơi giỏi hoặc giáo viên xem tay, nghe bạn chơi, sửa lỗi và gợi ý bước tiếp. Thêm vào đó, tìm cơ hội chơi cùng người khác — một câu lạc bộ, một nhóm bạn — để giữ động lực.
Ví dụ giả định: một kỹ sư ở TP.HCM tự học ba tháng theo video, đệm được vài bài nhưng hay đau cổ tay và kẹt ở hợp âm F. Bạn đăng ký bốn buổi kèm riêng: hai buổi đầu sửa tư thế và cách bấm chặn, hai buổi sau vạch lộ trình học rải và valse. Sau đó bạn quay lại tự học, thỉnh thoảng nhờ người dạy cũ nghe bản thu. Cổ tay hết đau, F sạch hơn hẳn sau vài tuần.
Mô hình này không phải công thức cho mọi người. Người học cổ điển nghiêm túc thường cần học đều đặn với giáo viên; người chỉ muốn đệm vài bài cho vui có thể tự học hoàn toàn. Điều quan trọng là bạn biết mình đang ở đâu và điều gì đang cản bước tiếp theo.
Câu hỏi thường gặp
Người lớn tuổi có tự học guitar được không?
Được. Người lớn thường hiểu lý thuyết nhanh và có kỷ luật tốt, chỉ là ngón tay có thể cứng hơn và cần làm quen chậm hơn. Có người hướng dẫn vài buổi đầu để chỉnh tư thế giúp tránh đau tay, rồi có thể tự học tiếp với lộ trình rõ ràng.
Học guitar online có hiệu quả như học trực tiếp không?
Học online có người dạy hiệu quả khá tốt với phần lý thuyết, bài tập và lộ trình, nhưng sửa tư thế qua camera khó hơn vì chỉ thấy một góc. Nếu học online, nên đặt camera thấy rõ cả hai tay và thỉnh thoảng gửi video quay từ góc khác cho người dạy.
Học nhóm hay học riêng tốt hơn cho người mới?
Học nhóm tạo không khí, có bạn cùng tiến, chi phí thấp hơn; học riêng được sửa lỗi kỹ và đi theo tốc độ của mình. Người mới hay ngại có thể thích học riêng ở giai đoạn đầu, người cần động lực thường hợp với lớp nhóm.
Tự học có dễ hình thành thói quen xấu không?
Có nguy cơ, nhất là về tư thế và lực bấm, vì không ai nhìn thấy để nhắc. Giảm nguy cơ bằng cách quay video tay mình định kỳ, so với hướng dẫn tư thế, và nhờ một người chơi lâu năm xem bạn đàn thỉnh thoảng. Phát hiện sớm thì sửa không khó.
Có cần mua giáo trình hay khoá học trả phí khi tự học không?
Không bắt buộc. Rất nhiều tài liệu miễn phí có chất lượng tốt. Lợi ích của một giáo trình hay khoá trả phí là lộ trình có sẵn và liền mạch, đỡ mất thời gian tự sắp xếp. Nếu bạn hay bị nhảy cóc, một lộ trình có cấu trúc đáng giá hơn nhiều video rời rạc.
Bao lâu thì biết mình hợp với tự học hay không?
Sau khoảng một hai tháng, hãy nhìn lại: bạn có tập đều không, có tiến bộ đo được không, có đau tay không. Nếu tập thưa dần, kẹt mãi một chỗ hoặc đau, đó là tín hiệu nên thêm người hướng dẫn. Nếu vẫn tiến đều và vui, cứ tiếp tục.