Đeo tai nghe chỉ chặn được phần tiếng phát ra từ loa. Khi bạn chơi piano điện, phím đàn và pedal vẫn tạo ra tiếng gõ cơ học, và tiếng này truyền qua chân đàn xuống sàn bê tông, tầng dưới nghe rõ hơn bạn tưởng, nhất là vào ban đêm. Muốn tập buổi tối ở chung cư mà không phiền ai, bạn cần xử lý cả hai đường: tiếng trong không khí bằng tai nghe, và rung truyền qua kết cấu bằng cách kê đàn, lót pedal, chọn vị trí đặt đàn.
Bài này đi qua cơ chế lan truyền tiếng trong căn hộ, những cách giảm rung có thể tự làm, cách chọn tai nghe sao cho không bị trễ tiếng khi chơi, cách giữ đôi tai khoẻ khi tập lâu, và cách nói chuyện với hàng xóm trước khi có phàn nàn. Không bàn tới thương hiệu thiết bị hay giá.
Tiếng đàn đi tới hàng xóm bằng hai đường
Đường thứ nhất là tiếng trong không khí: âm thanh từ loa đàn lan ra phòng, đi qua cửa, khe hở, tường mỏng. Đây là phần tai nghe giải quyết gần như hoàn toàn. Khi đã cắm tai nghe, phần lớn piano điện tự tắt loa ngoài.
Đường thứ hai là tiếng va chạm truyền qua kết cấu. Mỗi lần phím được nhấn xuống chạm đáy, cơ cấu búa giả bên trong gõ vào điểm chặn, và pedal đạp xuống chạm sàn. Những cú gõ nhỏ này truyền qua chân đàn vào sàn, rồi theo sàn và dầm bê tông lan ra cả căn hộ bên dưới, đôi khi sang cả căn bên cạnh. Bê tông truyền rung rất tốt, nên tiếng "cộc cộc" đều đặn có thể nghe thấy rõ ở tầng dưới dù trong phòng bạn gần như im lặng.
Đường thứ hai là nguồn phàn nàn phổ biến nhất với người tập piano điện ở chung cư, và cũng là đường mà nhiều người không biết tới cho đến khi hàng xóm gõ cửa. Người chơi mạnh tay, chơi đoạn nhanh, đạp pedal dứt khoát tạo ra nhiều rung hơn. Tiếng gõ ít gây chú ý vào ban ngày khi xung quanh ồn, nhưng rất dễ nghe sau khi khu nhà đã yên.
Kê đàn để cắt đường rung xuống sàn
Đặt đàn lên một tấm đế cách rung. Cách phổ biến là làm một tấm đế nổi: một tấm ván gỗ dày đủ rộng cho cả đàn và ghế, đặt trên một lớp vật liệu đàn hồi như cao su hoặc xốp mật độ cao. Rung từ chân đàn đi vào tấm ván, bị lớp đàn hồi hấp thụ phần lớn trước khi tới sàn. Ghế cũng nên nằm trên tấm đế để rung từ người bạn không đi thẳng xuống sàn.
Lót cao su dưới từng chân đàn. Nếu chưa làm được tấm đế, các miếng đệm cao su dày đặt dưới chân đàn đã giảm được một phần. Chọn loại đủ dày và đủ mềm để có độ nén, miếng quá cứng gần như không có tác dụng.
Lót riêng dưới pedal. Pedal đạp xuống liên tục là nguồn rung đáng kể. Một tấm thảm cao su dày dưới pedal vừa giảm rung vừa chống trượt.
Thảm dày dưới cả khu vực. Thảm giúp một phần với tiếng gõ, nhưng thảm mỏng một mình không đủ. Kết hợp thảm với đệm cao su cho hiệu quả tốt hơn.
Kiểm tra bằng cách nhờ người nghe. Cách duy nhất biết chắc là nhờ người nhà xuống tầng dưới hoặc sang phòng bên trong lúc bạn chơi, hoặc hỏi hàng xóm sau một tuần thử. Đo bằng cảm giác của chính mình trong phòng thường đánh giá thấp mức rung.
Chọn vị trí đặt đàn trong căn hộ
Vị trí đặt đàn ảnh hưởng nhiều không kém việc kê. Tránh đặt đàn sát tường chung với căn bên cạnh, vì đàn chạm tường sẽ truyền rung trực tiếp vào tường. Nếu buộc phải đặt dọc tường, nên chừa khe hở vài phân, không để mặt sau đàn chạm vào tường.
Nếu có lựa chọn, đặt đàn ở phòng nằm trên khu vực ít người ở tầng dưới, chẳng hạn trên phòng khách hơn là trên phòng ngủ của họ. Bạn không biết chắc bố trí căn dưới, nhưng phần lớn căn hộ cùng một toà có mặt bằng lặp lại theo tầng, nên có thể suy từ căn của mình.
Đặt đàn ở góc phòng thường làm tăng tiếng vang trong phòng nếu dùng loa, nhưng với tai nghe điều này không ảnh hưởng. Quan trọng hơn là sàn ở vị trí đó: sàn gỗ công nghiệp lót trên lớp xốp đôi khi tạo tiếng rung riêng khi đạp pedal, nên lót thêm thảm cao su là hợp lý. Sàn gạch đặt thẳng lên bê tông thì truyền rung tốt, càng cần đế cách rung.
Chọn tai nghe cho piano điện
Tai nghe dùng để tập đàn khác tai nghe nghe nhạc ở vài điểm quan trọng. Bảng dưới so các kiểu thường gặp theo tiêu chí của người tập.
| Kiểu tai nghe | Ưu điểm khi tập đàn | Hạn chế |
|---|---|---|
| Chụp tai có dây, loại kín | Không trễ tiếng, cách âm với người trong nhà, đeo lâu thoải mái nếu đệm êm | Nóng tai khi tập lâu mùa hè |
| Chụp tai có dây, loại hở | Âm thanh thoáng, tự nhiên, đỡ mỏi tai | Người ngồi gần nghe thấy tiếng lọt ra |
| Nhét tai có dây | Nhẹ, gọn | Đeo lâu dễ mỏi, dễ vô thức vặn to |
| Không dây bluetooth | Gọn, không vướng dây | Thường có độ trễ nhận ra được giữa lúc nhấn phím và lúc nghe tiếng, rất khó chịu khi chơi nhanh |
Với piano điện, tai nghe có dây là lựa chọn an toàn nhất vì gần như không có độ trễ. Nhiều piano điện dùng cổng tai nghe cỡ lớn, nên bạn có thể cần đầu chuyển từ cổng nhỏ của tai nghe thông thường. Một số máy có hai cổng tai nghe để thầy và trò cùng nghe, tiện khi học với người khác ở nhà.
Bảo vệ tai khi tập bằng tai nghe nhiều giờ
Tập đàn bằng tai nghe khác nghe nhạc ở chỗ bạn có thể ngồi hàng giờ liền, và có xu hướng vặn to dần để nghe rõ chi tiết. Mức âm lượng lớn kéo dài là nguyên nhân phổ biến gây tổn thương thính lực do tiếng ồn, loại tổn thương khó hồi phục. Không cần nhớ con số cụ thể, chỉ cần vài thói quen.
Đặt âm lượng ở mức vừa nghe rõ khi bắt đầu, khi phòng còn yên tĩnh, và đừng tăng dần trong buổi tập. Nếu người ngồi cạnh nghe rõ tiếng lọt ra từ tai nghe kín, có thể bạn đang mở quá to. Nghỉ tai định kỳ: tháo tai nghe ra vài phút sau mỗi khoảng tập, đồng thời cũng là lúc nghỉ tay. Ưu tiên tai nghe chụp tai cho các buổi dài thay vì nhét tai.
Nếu sau buổi tập bạn thấy ù tai, nghe tiếng rít trong tai, hoặc nghe tiếng nói có vẻ bị bóp nghẹt, hãy giảm âm lượng và thời gian tập bằng tai nghe. Nếu các triệu chứng này kéo dài hoặc lặp lại, nên đi khám chuyên khoa tai mũi họng để được kiểm tra thính lực.
Thói quen chơi đàn giúp giảm tiếng gõ
Đừng đập phím xuống đáy. Phần lớn tiếng gõ là do phím bị đập mạnh xuống điểm chặn. Kỹ thuật tốt là nhấn đủ để phát tiếng, không dồn lực vào đáy phím. Điều này vừa giảm ồn vừa làm tay ít mỏi.
Đạp pedal êm. Đặt gót trên sàn, nhả pedal có kiểm soát thay vì để nó bật lên. Pedal bật lên tạo tiếng gõ rõ nhất trong các nguồn rung.
Tập phần nhanh, mạnh vào ban ngày. Dồn những đoạn chơi mạnh, nhiều nốt nhanh vào lúc cả toà còn ồn. Buổi tối tập đọc nốt, tập chậm, tập phần nhỏ tiếng.
Giảm độ nhạy phím nếu đàn cho phép. Một số piano điện cho chỉnh đường cong lực nhấn. Chọn mức nhẹ hơn giúp ra tiếng đủ lớn mà không cần nhấn mạnh, gián tiếp giảm tiếng gõ. Đừng dùng lâu dài vì sẽ ảnh hưởng lực ngón khi chơi piano cơ.
Tập bằng tai nghe mà không mất cảm giác tiếng đàn
Tai nghe giải quyết chuyện ồn nhưng có cái giá: tiếng đàn nghe sát tai, khô và to hơn so với khi nghe qua không khí trong phòng. Người tập lâu chỉ bằng tai nghe hay mất cảm giác về âm lượng thật, khi chuyển sang chơi bằng loa hoặc trên piano cơ thì thấy mình chơi quá mạnh hoặc sắc thái to nhỏ không rõ.
Một số piano điện có chế độ mô phỏng không gian cho tai nghe, làm tiếng nghe như phát ra từ phía trước thay vì nằm trong đầu. Nếu đàn có, hãy thử bật lên để đỡ mỏi tai. Khi có dịp ban ngày, tắt tai nghe chơi bằng loa ở âm lượng vừa phải vài phút để đối chiếu cảm giác.
Tập đêm cũng là lúc hợp để dùng các tính năng sẵn có của đàn: máy đếm nhịp, ghi âm phần mình chơi rồi nghe lại qua tai nghe. Nghe lại bản ghi bằng tai nghe giúp bạn bắt được những chỗ nhịp lệch, nốt to nhỏ không đều mà lúc đang chơi không nhận ra.
Nói chuyện với hàng xóm trước khi có phàn nàn
Một cuộc nói chuyện ngắn trước khi bắt đầu thường hiệu quả hơn mọi tấm đệm. Gặp hàng xóm tầng dưới và hai bên, cho biết bạn tập đàn bằng tai nghe, thường vào khung giờ nào, và nhờ họ báo nếu thấy phiền. Phần lớn người ta dễ chịu hơn nhiều với một tiếng động khi biết nguồn gốc và biết người gây ra nó quan tâm.
Thống nhất khung giờ hợp lý: tránh giờ nghỉ trưa và đêm khuya, theo nội quy của toà nhà nếu có quy định giờ yên tĩnh. Nhà có trẻ nhỏ hay người già ở tầng dưới thì giờ ngủ của họ sớm hơn, nên điều chỉnh theo.
Nếu có phàn nàn, hãy hỏi cụ thể họ nghe thấy gì, vào lúc nào: tiếng nhạc hay tiếng gõ, buổi tối hay sáng sớm. Câu trả lời cho biết bạn cần xử lý đường nào. Sau khi thay đổi, quay lại hỏi xem đã đỡ chưa. Thái độ hợp tác thường giữ được quan hệ tốt lâu dài, quan trọng không kém chuyện được tập đàn.
Câu hỏi thường gặp
Piano cơ ở chung cư có tập được không?
Được, nhưng khó hơn nhiều so với piano điện. Piano cơ không có tai nghe, tiếng lớn, và cũng truyền rung qua sàn. Pedal tập nhỏ tiếng trên nhiều piano đứng giảm âm lượng đáng kể, nhưng không hết. Nên thống nhất khung giờ với hàng xóm và kê đàn trên đế cách rung, đặt cách tường chung.
Tai nghe chống ồn chủ động có tốt cho tập đàn không?
Chống ồn chủ động giúp bạn không phải vặn to khi xung quanh ồn, có ích. Tuy nhiên nhiều tai nghe chống ồn là loại không dây có độ trễ. Nếu dùng, hãy chọn chế độ cắm dây nếu tai nghe hỗ trợ, và kiểm tra xem có độ trễ khi chơi hay không.
Vì sao đeo tai nghe Bluetooth chơi đàn thấy tiếng chậm?
Kết nối không dây cần thời gian mã hoá và truyền tín hiệu, tạo ra độ trễ giữa lúc nhấn phím và lúc nghe tiếng. Nghe nhạc thì không nhận ra, nhưng khi chơi đàn, não cảm nhận rõ sự lệch. Tai nghe có dây gần như không có độ trễ này.
Có cần cách âm cả phòng để tập piano điện không?
Thường không cần. Với piano điện dùng tai nghe, vấn đề chính là rung truyền qua sàn, nên đế cách rung và lót pedal giải quyết phần lớn. Cách âm cả phòng tốn kém và cần làm đúng kỹ thuật, chỉ đáng cân nhắc khi bạn chơi bằng loa hoặc có piano cơ.
Tập đàn đêm khuya có vi phạm quy định không?
Mỗi toà nhà có nội quy riêng về giờ yên tĩnh, và địa phương có quy định về tiếng ồn khu dân cư. Bạn nên đọc nội quy toà nhà và hỏi ban quản lý nếu chưa rõ. Tốt nhất vẫn là tránh giờ khuya và trao đổi với hàng xóm.
Đế cách rung tự làm có an toàn cho đàn không?
Có, nếu tấm ván đủ cứng, đủ rộng và đặt phẳng, đàn không bị chênh hay bập bênh. Kiểm tra độ chắc sau khi đặt đàn lên, đảm bảo chân đàn không trượt ra mép. Lớp đàn hồi không nên quá mềm khiến cả tấm đế lún lệch khi bạn ngồi.