Hai tay khó chơi khác nhau vì não quen điều khiển hai tay cùng làm một việc hoặc làm đối xứng. Khi tay phải chạy nốt ngắn mà tay trái giữ nốt dài, tay này hay bị kéo theo nhịp của tay kia. Cách vượt qua là tập riêng từng tay cho tới mức gần như tự động, rồi ghép thật chậm theo từng đoạn nhỏ, đếm to, và tìm những điểm hai tay cùng chơi một lúc để làm mốc.
Độc lập hai tay không phải năng khiếu có hay không, mà là kỹ năng được xây dần. Ai học piano cũng trải qua giai đoạn hai tay "cãi nhau". Bài này đi qua lý do, phương pháp ghép tay, những bài tập chuẩn bị và cách xử lý các tình huống khó hay gặp ở năm đầu.
Vì sao hai tay hay bị kéo theo nhau
Khi bạn mới học, mỗi động tác ngón đều cần sự chú ý có ý thức. Sự chú ý ấy có giới hạn: bạn không thể cùng lúc nghĩ kỹ về tay phải và tay trái. Kết quả là một tay "chiếm" sự chú ý, tay còn lại hoặc dừng lại, hoặc bắt chước nhịp của tay đang được chú ý. Đây là lý do khi tay phải chơi nhanh, tay trái hay nhấn theo từng nốt của tay phải thay vì giữ nốt dài.
Ngoài ra, cơ thể có xu hướng tự nhiên làm động tác đối xứng: thử vẽ vòng tròn tay này và vẽ đường thẳng tay kia, bạn sẽ thấy khó. Trên piano, hai tay thường chơi những thứ hoàn toàn khác nhau về nhịp, cao độ, lực nhấn, nên phải vượt qua xu hướng này.
Lối ra là làm cho ít nhất một tay chạy được mà không cần chú ý. Khi tay trái đã tự động, toàn bộ sự chú ý có thể dồn sang tay phải. Mọi phương pháp tập hai tay hiệu quả đều xoay quanh việc chuyển một phần thành tự động trước khi ghép.
Quy trình ghép hai tay cho một đoạn mới
Áp dụng cho từng đoạn ngắn của bài, khoảng hai đến bốn ô nhịp. Đừng cố ghép cả bài một lúc.
- Tập tay phải riêng cho tới khi chơi đúng nốt, đúng ngón, đúng nhịp ở tốc độ chậm, nhiều lần liên tiếp không vấp.
- Tập tay trái riêng cũng tới mức đó. Tay trái thường được tập ít hơn tay phải, nên hãy cho nó thời gian nhiều hơn. Mục tiêu là chơi tay trái mà vừa chơi vừa nói chuyện được.
- Tìm các điểm trùng: những chỗ hai tay cùng nhấn một lúc, thường ở phách mạnh đầu ô nhịp. Đánh dấu bằng bút chì một nét dọc nối hai nốt.
- Ghép chỉ các điểm trùng: chơi cùng lúc hai nốt ở mỗi điểm trùng, bỏ qua các nốt giữa. Bạn có được khung xương của đoạn.
- Ghép đủ ở tốc độ rất chậm, chậm hơn nhiều so với lúc tập tay riêng, kèm đếm to các phách. Chậm đến mức không vấp; nếu vấp, chậm thêm nữa.
- Lặp lại vài lần đúng rồi mới tăng tốc, mỗi lần tăng một chút. Khi đoạn này ổn, ghép tiếp với đoạn kế, cho cả hai đoạn nối nhau.
Phần lớn người tự học bỏ qua bước 5, ghép ở tốc độ đã quen khi chơi tay riêng, rồi vấp mãi. Tốc độ ghép hai tay luôn phải bắt đầu chậm hơn tốc độ tay riêng.
Đếm to: công cụ đơn giản bị đánh giá thấp
Đếm to các phách khi tập ghép tay nghe có vẻ trẻ con, nhưng nó giải quyết đúng vấn đề: cho cả hai tay một khung thời gian chung nằm ngoài cả hai. Thay vì tay trái bám theo tay phải, cả hai cùng bám theo tiếng đếm. Khi nhịp bốn phách, bạn đếm "một – hai – ba – bốn"; khi có nốt móc đơn, đếm "một – và – hai – và".
Nếu bạn thấy không thể vừa đếm vừa chơi, đó là dấu hiệu tốc độ đang quá nhanh hoặc một tay chưa đủ thuộc. Hãy quay lại tập tay riêng. Đếm to còn giúp phát hiện những chỗ bạn vô thức kéo dài nốt hoặc chơi vội, những lỗi mà máy đếm nhịp đôi khi cũng không làm lộ ra bằng.
Máy đếm nhịp dùng tốt khi đã ghép được ở mức cơ bản và muốn giữ tốc độ ổn định. Ở bước ghép đầu tiên, nhiều người thấy tiếng đếm của chính mình linh hoạt hơn: có thể đếm chậm lại ở chỗ khó, sau đó mới đưa máy đếm nhịp vào để rèn sự đều đặn.
Các kiểu tay trái người mới gặp, xếp từ dễ đến khó
Độ khó của việc ghép hai tay phụ thuộc nhiều vào tay trái làm gì. Biết mình đang ở bậc nào giúp chọn bài vừa sức.
| Bậc | Tay trái làm gì | Khó ở đâu khi ghép |
|---|---|---|
| 1 | Giữ một nốt dài mỗi ô nhịp | Tay trái phải giữ yên trong khi tay phải chạy; dễ nhả sớm |
| 2 | Hợp âm khối đổi theo ô nhịp | Đổi hợp âm đúng lúc, không làm tay phải khựng lại |
| 3 | Bè trầm và hợp âm luân phiên theo phách | Nhịp tay trái đều liên tục, tay phải có nhịp khác |
| 4 | Rải hợp âm (chạy các nốt hợp âm lần lượt) | Nhiều nốt hơn, tay trái cần tự động hoàn toàn |
| 5 | Giai điệu riêng ở tay trái | Hai giai điệu độc lập, cần nghe được cả hai cùng lúc |
| 6 | Nhịp khác nhau: ba nốt tay này chống hai nốt tay kia | Phân phối thời gian không trùng, phải tập riêng mẫu nhịp |
Người mới nên chọn bài ở bậc 1 và 2 trong vài tháng đầu, rồi lên dần. Bỏ qua bậc dưới để vào thẳng bài rải hợp âm thường dẫn tới chuỗi ngày vấp liên tục và nản.
Nhịp ba chống hai: làm quen ở mức giới thiệu
Sớm muộn bạn sẽ gặp đoạn tay này chơi ba nốt đều trong khi tay kia chơi hai nốt đều trong cùng một khoảng thời gian. Đây là thử thách độc lập kinh điển, vì hai tay không có điểm trùng nào ngoài nốt đầu tiên. Người mới không cần gặp nó trong năm đầu, nhưng hiểu cách tiếp cận sẽ giúp khi tới lúc.
Cách phổ biến là chia khoảng thời gian thành sáu phần nhỏ. Tay chơi ba nốt nhấn vào phần một, ba và năm; tay chơi hai nốt nhấn vào phần một và bốn. Ghép lại, thứ tự là: hai tay cùng nhấn, tay ba nốt nhấn, tay hai nốt nhấn, tay ba nốt nhấn, rồi lặp lại. Nhiều người dùng một câu nói có nhịp tương ứng để nhớ, nói chậm rồi chơi theo.
Bước tập tốt nhất là không dùng đàn: gõ tay trái lên đùi trái hai lần, tay phải lên đùi phải ba lần trong cùng khoảng, thật chậm, cho tới khi đều. Sau đó đưa lên phím với một nốt mỗi tay. Chỉ khi mẫu nhịp đã tự động mới gắn vào bài nhạc thật. Cách này đúng với mọi mẫu nhịp chéo khác.
Một buổi tập ghép tay mẫu khoảng hai mươi lăm phút
Ví dụ giả định cho một buổi tập tối của người đi làm đang học bài có tay trái hợp âm khối. Bạn điều chỉnh tỷ lệ theo bài và sức mình.
| Phần | Thời lượng | Làm gì |
|---|---|---|
| Khởi động | 3 phút | Năm nốt mỗi tay, rồi một tay giữ hợp âm một tay chơi |
| Tay trái riêng | 5 phút | Đoạn mới, chơi tới mức vừa chơi vừa đếm to được |
| Tay phải riêng | 4 phút | Đoạn mới, đúng ngón, tốc độ chậm |
| Ghép điểm trùng | 3 phút | Chỉ chơi các nốt hai tay cùng nhấn |
| Ghép đủ thật chậm | 7 phút | Đếm to, lặp từng hai ô nhịp, cô lập chỗ vấp |
| Chơi lại phần đã thuộc | 3 phút | Chơi trọn đoạn cũ cho vui, không dừng sửa |
Phần ghép đủ chiếm nhiều thời gian nhất nhưng được đặt sau khi hai tay đã ấm và đã ôn riêng. Phần cuối giúp buổi tập kết thúc bằng cảm giác chơi được nhạc, thay vì chỉ toàn sửa lỗi.
Bài tập chuẩn bị giúp hai tay độc lập hơn
Một tay giữ, một tay chơi. Tay trái nhấn giữ một hợp âm, tay phải chơi năm nốt lên xuống. Rồi đổi lại. Bài tập rèn khả năng giữ yên một tay trong khi tay kia hoạt động.
Cùng nốt, khác lực. Hai tay chơi cùng lúc năm nốt nhưng tay phải to, tay trái nhỏ; rồi ngược lại. Rèn khả năng kiểm soát lực riêng từng tay, rất cần khi giai điệu phải nổi trên phần đệm.
Cùng nốt, khác kiểu nối. Một tay chơi liền tiếng, một tay chơi ngắt tiếng. Đây là một trong những bài tập độc lập khó nhất ở mức cơ bản và hiệu quả rõ.
Tay trái tự động khi làm việc khác. Chơi phần tay trái của bài trong khi đọc to tên nốt của tay phải, hoặc hát giai điệu. Nếu làm được, tay trái đã đủ tự động để ghép.
Đảo vai trò. Lấy một giai điệu quen chơi bằng tay trái, tay phải đệm hợp âm đơn giản. Rèn tay trái làm "nhân vật chính", điều tay trái hiếm khi được làm.
Khi ghép mãi vẫn vấp ở một chỗ
Hầu như bài nào cũng có một hai chỗ hai tay vấp lặp đi lặp lại. Thường đó là nơi hai tay cùng đổi vị trí, nơi tay trái có nốt rơi vào giữa hai nốt tay phải, hoặc nơi tay phải luồn ngón trong lúc tay trái nhảy. Đừng chơi lại từ đầu bài mỗi lần vấp: bạn đang tập phần dễ nhiều lần và phần khó rất ít.
Hãy cô lập chỗ đó, chỉ lấy hai hoặc ba nốt trước và sau, tập riêng thật chậm. Nhìn kỹ xem nốt của hai tay xếp với nhau ra sao theo thời gian, nốt nào trước, nốt nào sau, nốt nào trùng. Viết các phách bằng bút chì lên bản nhạc nếu cần. Sau khi chỗ đó đúng nhiều lần liên tiếp, nối với một ô nhịp trước và sau.
Nếu vẫn vấp sau nhiều buổi, có thể vấn đề nằm ở xếp ngón: một tay đang dùng ngón khiến nó phải nhảy ngay lúc tay kia cần chú ý. Thử đổi ngón ở chỗ đó. Và đôi khi chỉ cần nghỉ một hai ngày: nhiều người thấy đoạn khó tự trôi hơn sau giấc ngủ, điều quen thuộc với bất kỳ ai tập kỹ năng vận động.
Câu hỏi thường gặp
Mất bao lâu để hai tay chơi độc lập được?
Không có con số chung. Ở mức chơi bài dễ với tay trái giữ nốt dài hoặc hợp âm khối, người tập đều thường làm được sau vài tuần đến vài tháng. Độc lập ở mức cao hơn như hai giai điệu riêng hay nhịp chéo là việc của nhiều năm, và vẫn tiếp tục tiến bộ.
Có nên tập ghép hai tay ngay từ bài đầu tiên không?
Tập riêng từng tay vài lần rồi ghép sớm ở tốc độ chậm thường tốt hơn chờ quá lâu. Bài đầu tiên nên có tay trái rất đơn giản để việc ghép nhẹ nhàng. Kéo dài quá lâu chỉ chơi một tay dễ khiến việc ghép sau này thành rào cản lớn hơn.
Người thuận tay trái học piano có lợi hơn không?
Có thể tay trái linh hoạt hơn đôi chút ở giai đoạn đầu, nhưng piano đòi hỏi cả hai tay và cả hai đều phải được rèn. Người thuận tay nào cũng mất thời gian làm cho tay không thuận theo kịp. Thuận tay không quyết định việc học piano.
Ghép hai tay rồi mà tay trái vẫn nhỏ tiếng quá hay to quá?
Đó là kỹ năng cân bằng lực, tách biệt với việc ghép đúng nhịp. Tập riêng phần tay trái ở các mức lực khác nhau, rồi ghép và chú ý nghe tỷ lệ. Thường giai điệu tay phải cần nổi hơn phần đệm tay trái một chút.
Chơi hai tay mà không nhìn được cả hai thì làm sao?
Mắt không thể theo cả hai tay. Tay trái nên học vị trí bằng cảm giác, dựa vào nhóm phím đen, và mắt chủ yếu theo bản nhạc hoặc tay đang di chuyển xa. Tập đoạn tay trái mà không nhìn tay là bước chuẩn bị tốt.
Tập hai tay mỗi buổi bao lâu thì không bị quá tải?
Ghép tay đòi hỏi tập trung cao, nên các đoạn tập ghép ngắn, xen kẽ với nghỉ hoặc phần dễ, thường hiệu quả hơn ngồi ghép liền một giờ. Khi thấy lỗi tăng lên dù đã chậm, đó là dấu hiệu nên nghỉ hoặc đổi việc.